Праз некалькі тыдняў пасля візіту беларускіх паэтаў і паэтак у Данію новая група ўдзельнікаў адправілася будаваць яшчэ адзін літаратурны мост verse X change – гэтым разам паміж Беларуссю і Швецыяй. Пяцёра беларускіх паэтаў і паэтак паехалі ў Швецыю, дзе сустрэліся са сваімі шведскімі калегамі і знайшлі блізкіх ім па духу творцаў для сумеснай працы. Вынікам гэтага абмену стануць новыя пераклады, дзякуючы якім сучасная беларуская паэзія загучыць па-шведску, а творы шведскіх паэтаў знойдуць сваіх чытачоў па-беларуску. Такім чынам праект працягвае развіваць значны літаратурны дыялог і ствараць трывалыя сувязі паміж культурамі праз мастацтва перакладу.
Ад Беларусі ўдзельнічалі Яна Санько, Ілля Сініца, Юля Цімафеева, Ганна Шакель, а таксама адна ўдзельніца, якая пажадала застацца ананімнай. У Швецыі іх сустрэлі Ільва Грыпфельт, Юнас Грэн, Юн Аагаард Гаа, Берэкет Хайлемарыям і Ханна Райс, чые разнастайныя паэтычныя галасы ўзбагацілі гэты творчы абмен.
Ментарам майстэрні стаў Дзмітрый Плакс – пісьменнік, рэжысёр, драматург і перакладчык з беларускай, украінскай, рускай і шведскай моваў. Маючы вялікі досвед у сферы эксперыментальнага паэтычнага перакладу і міжнародных літаратурных абменаў, Плакс дапамагаў удзельнікам спраўляцца з творчымі і моўнымі выклікамі сумеснай перакладчыцкай працы і знаходзіць баланс паміж дакладнасцю і творчай свабодай.
Дзень першы
Майстэрня праходзіла ў Бібліятэцы Давіта Ісаака ў Мальмё і пачалася з прэзентацыі самой бібліятэкі і яе місіі. Бібліятэка збірае вялікую калекцыю кніг, якія былі забароненыя, цэнзураваныя або выцесненыя з публічнай прасторы ў розных краінах свету. Дзякуючы супрацоўніцтву паміж Беларускім і Шведскім ПЭНамі ў яе фондах таксама з’явілася асобная паліца беларускай забароненай літаратуры.
Пасля знаёмства і серыі творчых практыкаванняў на разагрэў удзельнікі перайшлі да адной з самых важных і, магчыма, самых складаных частак майстэрні: выбару партнёра ці партнёркі, чые вершы яны будуць перакладаць на працягу наступных двух дзён. Некаторыя пары склаліся лёгка і амаль імгненна, іншыя ж знайшлі адна адну дзякуючы дапамозе ментара Дзмітрыя Плакса, які падбіраў удзельнікаў паводле іх інтарэсаў і творчых падыходаў.
Астатняя частка дня была прысвечаная знаёмству з паэзіяй адно аднаго і стварэнню першых чарнавых перакладаў. Размовы свабодна перамяшчаліся паміж мовамі, культурамі і паэтычнымі традыцыямі, спрабуючы перанесці вершы праз моўныя межы.
Беларускі паэт Ілля Сініца дзеліцца сваімі ўражаннямі ад супрацы са шведскай партнёркай:
«Я баяўся, што цяжка будзе перакладаць эмацыйна, цяжка будзе зразумець. І гэты мой страх не апраўдаўся зусім. То бок я не перакладаю вершаў нейкіх іншапланетнікаў. Гэта такія самыя людзі, як я. Яны адчуваюць тое самае, што я, і таму ўвогуле магчымы пераклад».
Шведская паэтка Ільва Грыпфельт таксама разважае пра асаблівасці перакладу ў непасрэдным кантакце з аўтарам:
«Калі перад табой толькі словы, ты ствараеш уласны свет. Але калі перад табой яшчэ і чалавек, ты атрымліваеш нешта большае. Ты хочаш зрабіць усё як мага лепш, таму што нясеш адказнасць ужо не толькі перад мовай і тэкстам, але і перад самім чалавекам».
Дзень завяршыўся адкрытай публічнай сустрэчай у бібліятэцы, прысвечанай сучаснаму стану беларускай літаратуры. Гэтая размова дала шведскай аўдыторыі магчымасць лепш зразумець выклікі, з якімі сёння сутыкаюцца беларускія пісьменнікі, а таксама ўбачыць жыццяздольнасць і ўстойлівасць беларускай літаратуры. Такім чынам наш паэтычны дыялог быў уключаны ў больш шырокі культурны і літаратурны кантэкст.
Дзень другі
Другі дзень быў прысвечаны больш засяроджанай і паглыбленай працы ў перакладчыцкіх парах. Удзельнікі разышліся па розных кутках бібліятэкі, знаходзячы ціхія месцы, дзе маглі цалкам пагрузіцца ў паэзію адно аднаго. Разам яны разбіралі культурныя адсылкі, моўныя нюансы і паэтычныя вобразы, шукаючы спосабы перанесці ў іншую мову не толькі сэнс, але і голас, рытм і атмасферу вершаў.
Калі ўзнікалі асабліва складаныя месцы, удзельнікі маглі звярнуцца па дапамогу да Дзмітрыя Плакса. Дзякуючы глыбокаму веданню абедзвюх моў і вялікаму досведу ў паэтычным перакладзе, ён дапамагаў знаходзіць рашэнні ў самых няпростых выпадках, прапаноўваючы творчыя падыходы і адначасова дапамагаючы захаваць дух і інтанацыю арыгінальных тэкстаў.
Для шведскага паэта Юнаса Грэна важнай часткай працэсу стала даследаванне моўных нюансаў:
«Калі ты гуляеш са словамі ў адной мове, амаль немагчыма, а можа і зусім немагчыма, перанесці ўвесь сэнс гэтай гульні словаў у іншую мову. Таму даводзіцца шукаць нешта іншае, з чым можна гуляць, і тады нараджаецца новы верш. Часам ты перакладаеш верш і ствараеш яго версію, але бывае і так, што ў выніку атрымліваецца зусім новы твор. І часам інакш проста не можа быць».
Беларуская паэтка Юля Цімафеева таксама разважае пра тонкія нюансы перакладу:
«Ільва прапанавала некалькі вершаў, у кожным з іх, можа быць, агулам дванаццаць слоў. Але праз гэта, праз тое, што іх так мала, кожнае слова важыць нашмат больш. І таму мне трэба шукаць таксама нейкія такія: з аднаго боку, яны важаць больш, з другога боку, яны мусяць быць досыць простымі. Таму я шукала таксама такія нейкія беларускія простыя і адначасова важкія словы».
Ужо неўзабаве чытачы ў Беларусі і Швецыі змогуць пазнаёміцца з плёнам гэтага абмену – новымі перакладамі, народжанымі з дыялогу, цікаўнасці і агульнай веры ў тое, што паэзія здольная злучаць людзей праз мовы і межы.
Гэтая публікацыя была падрыхтавана пры фінансавай падтрымцы Паўночнай рады міністраў (Nordic Council of Ministers). Змест публікацыі з’яўляецца выключнай адказнасцю каардынатараў праекта і не адлюстроўвае пазіцыю або палітыку Паўночнай рады міністраў.