Аргкамітэт прэміі імя Ежы Гедройця абвяшчае доўгі спіс твораў, намінаваных у 2026 годзе на адну з найважнейшых літаратурных узнагарод у беларускай культурнай прасторы. Прэмія традыцыйна адзначае кнігі, што вызначаюцца мастацкай якасцю і інтэлектуальнай глыбінёй, а таксама акрэслівае актуальныя тэндэнцыі развіцця літаратурнага поля.
Сёлетні доўгі спіс прэміі імя Ежы Гедройця адлюстроўвае разнастайнасць сучаснай беларускай літаратуры – у ім прадстаўлены творы розных жанраў і формаў. У адпаведнасці са статутам прэміі журы абрала дванаццаць кніг, выдадзеных у розных краінах і выдавецкіх асяродках. Частка з іх прадстаўлена ў зашыфраванай форме ў мэтах бяспекі: сапраўдныя імёны аўтараў і назвы твораў раскрываюцца выключна сябрам журы, што абумоўлена рэальнымі ўмовамі, у якіх ствараецца і распаўсюджваецца сёння беларуская літаратура.
Доўгі спіс намінантаў
У 2026 годзе ў доўгі спіс прэміі ўвайшлі наступныя кнігі:
- «Цесля жыцця» – Сяргей Дубаўцэвіч (зашыфраваны ўдзел)
- «Пляц» – Зміцер Залозны (зашыфраваны ўдзел)
- «Проста з любові. Рэпарцёрскія партрэты памяці» – Ганна Кандрацюк (Цэнтр беларускай культуры ў Беластоку, 2025)
- «Халодныя землі» – Аляксандр Карнаўх (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Лірнік» – Аляксандр Касцюковіч (зашыфраваны ўдзел)
- «Эйфарыя» – Марыя Пархімчык (Пфляўмбаўм, 2025)
- «Цягнік да Познаня» – Аляксей Правалоцкі (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Радзіна» – Збых Слупоўскі (Галіяфы, Maraton, 2025)
- «Боў і мерць у Хротне» – Дзяніс Трусаў (Kamunikat.org, 2025)
- «Раз два тры чатыры два» – Пётр Уманскі (RozUM Media, 2025)
- «Пентаквантар» (кнігі 1 і 2) – Арцём Шуканаў (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Спроба эксперыментальнага канструявання сябе» (кнігі 1 і 2) – Макс Шчур (SayBeat, 2025)
Журы: галасы, якім давяраюць
Ацэньвае творы журы, якое аб’ядноўвае аўтараў, крытыкаў і перакладчыкаў з розным досведам і оптыкамі.
У склад публічнага журы ўваходзяць:
- Сяргей Календа – пісьменнік, культуролаг, рэдактар, аўтар кніг кароткай прозы, казак і рамана. Таксама піша пад псеўданімам Аляксандар І. Бацкель. Мае вышэйшую адукацыю па спецыяльнасці культуролаг-гебраіст, выкладчык-даследчык. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў, сябра Беларускага ПЭНа. Стваральнік і галоўны рэдактар часопіса «Макулатура». Лаўрэат прэміі «Празрысты Эол 2018» за найлепшую электронную кнігу. Атрымаў узнагароду «Выбар Святланы Алексіевіч» у фінале прэміі імя Ежы Гедройця 2019. Цяпер працуе з часопісам беларускай прозы «Мінкульт», піша дзіцячыя кнігі. Жыве ў Вільні.
- Сяргей Дубавец – беларускі журналіст і літаратар, лаўрэат прэміі Гедройця мінулага года. Працаваў у выдавецтве БелСЭ, газеце «Гомельская праўда», нелегальным друку. Быў рэдактарам аддзела крытыкі часопіса «Нёман», галоўным рэдактарам газет «Наша Ніва» і «Свабода», радыё «Балтыйскія хвалі». Аўтар штотыднёвай перадачы «Вострая Брама» на «Радыё Свабода», аўтар і вядоўца падкаста «Літаратурныя зацемкі».
- Яанна Бэрнатовіч – перакладчыца, рэдактарка і літаратуразнаўца. Яе пераклады і рэцэнзіі публікаваліся ў такіх часопісах, як «Fabularia», «Znak» і «Dwutygodnik». У 2021 годзе была стыпендыяткай імя Паўля Цэлана для перакладчыкаў у Інстытуце гуманітарных навук у Вене. Сярод яе перакладаў – «Доўгі шлях дадому» Васіля Быкава, «Сабакі Еўропы» Альгерда Бахарэвіча і многія іншыя творы беларускай літаратуры, якія яна адкрывае польскаму чытачу.
- Сяргей Кавалёў – беларускі драматург, крытык, паэт, літаратуразнаўца. Доктар філалагічных навук. Даследуе праблемы сучаснай беларускай паэзіі, спецыяліст па літаратуры Вялікага Княства Літоўскага XVI–XVIII ст. Драматург, стваральнік жанру герменеўтычнай драматургіі. Аўтар п’ес, напісаных на гістарычным, фальклорным матэрыяле і пастаўленых у Беларусі, Расіі, Украіне, Польшчы, Славакіі, Балгарыі. Узнагароджаны медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі Польшчы, Залатым Крыжам Рэспублікі Польшча.
- Ганна Янкута – пісьменніца, перакладчыца і літаратуразнаўца, аўтарка твораў для дзяцей і дарослых, шматлікіх артыкулаў і эсэ пра літаратуру і фемінізм. Кандыдатка філалагічных навук (2018). Перакладае з польскай і англійскай.
Такі склад журы забяспечвае не толькі прафесійнасць ацэнкі, але і разнастайнасць перспектыў – ад літаратурнай традыцыі да найноўшых культурных практык.
Роля прэміі
Прэмія імя Ежы Гедройця працягвае выконваць важную місію – падтрымліваць беларускіх аўтараў, пашыраць аўдыторыю сучаснай літаратуры і інтэграваць яе ў міжнародны кантэкст. Яна з’яўляецца не толькі ўзнагародай, але і інструментам культурнай салідарнасці і прызнання. У сённяшніх умовах прэмія набывае дадатковую вагу як сімвал устойлівасці і жывучасці беларускай культуры.
Што далей
Наступным этапам будзе адбор шасці твораў у кароткі спіс прэміі, а пасля з яго будуць абраны кнігі, што атрымаюць першае, другое і трэцяе месцы.
Фінальная цырымонія ўзнагароджання стане адной з ключавых падзей літаратурнага года і адбудзецца 7 лістапада ў Гданьску.
Аргкамітэт запрашае чытачоў, крытыкаў і ўсіх зацікаўленых далучыцца да чытання і абмеркавання намінаваных кніг. Сачыце за навінамі на сайтах арганізатараў penbelarus.org і bellit.info, а таксама ў сацыяльных сетках!
Арганізатары прэміі
Беларускі ПЭН і Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў.