Аргкамітэт прэміі імя Ежы Гедройця абвяшчае поўны спіс твораў, намінаваных у 2026 годзе на адну з найважнейшых літаратурных узнагарод у беларускай культурнай прасторы. Прэмія традыцыйна адзначае кнігі, што вызначаюцца мастацкай якасцю, інтэлектуальнай глыбінёй і здольнасцю асэнсоўваць актуальныя выклікі часу.
Сёлетні поўны спіс прэміі імя Ежы Гедройця адлюстроўвае разнастайнасць сучаснай беларускай літаратуры – ад раманаў і рэпартажаў да эсэістыкі і эксперыментальных тэкстаў. У спіс увайшлі кнігі, выдадзеныя ў розных краінах і фарматах, часам пад псеўданімамі. У некаторых выпадках сапраўдныя імёны і назвы твораў раскрываюцца толькі для журы, што адлюстроўвае спецыфіку сучаснага літаратурнага працэсу і ўмовы, у якіх ён адбываецца.
Кнігі, уключаныя ў поўны спіс, былі выдадзены як у Беларусі, так і за яе межамі – у Польшчы, Літве ды іншых краінах. Гэта яшчэ раз пацвярджае, што сучасная беларуская літаратура існуе як транснацыянальная з’ява, у якой важную ролю грае дыяспара і незалежныя культурныя ініцыятывы.
Спіс намінаваных твораў – гэта магчымасць адкрыць новыя імёны, вярнуцца да ўжо вядомых аўтараў і проста атрымаць асалоду ад чытання жывой, актуальнай літаратуры, якая працягвае гучаць і знаходзіць свайго чытача незалежна ад межаў.
Поўны спіс намінантаў
У 2026 годзе ў поўны спіс прэміі ўвайшлі наступныя кнігі:
- «Ніці» – Макар (Янушкевіч, 2025)
- «Я – тое мяса, якое прыгатаваў Зміцер» – Зміцер Вішнёў (Skaryna Press, 2025)
- «Вера – дачка флібусцьера» – Валянцін Вяркееў (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Цесля жыцця» – Сяргей Дубаўцэвіч (зашыфраваны ўдзел)
- «Пляц» – Зміцер Залозны (зашыфраваны ўдзел)
- «Дамашаны» – Антон Зарэмба (зашыфраваны ўдзел)
- «Проста з любові. Рэпарцёрскія партрэты памяці» – Ганна Кандрацюк (Цэнтр беларускай культуры ў Беластоку, 2025)
- «Халодныя землі» – Аляксандр Карнаўх (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Лірнік» – Аляксандр Касцюковіч (зашыфраваны ўдзел)
- «Хто ты, дрон?» – Ганна Кручкова (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Mosa» – Зміцер Крэс (Логвінаў, 2025)
- «Значныя дні» – Цімур Кудзеліч (Skaryna Press, 2025)
- «Гульня ў Освальда. Quest» – Аляксандар Лукашук (Kamunikat.org, 2025)
- «Яблык у валізцы» – Уладзіслаў Наважылаў (Grunwald Publishing, 2025)
- «Дагарала кастрышча» – Язэп Панямонскіх (зашыфраваны ўдзел)
- «Эйфарыя» – Марыя Пархімчык (Пфляўмбаўм, 2025)
- «Цягнік да Познаня» – Аляксей Правалоцкі (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Радзіна» – Збых Слупоўскі (Галіяфы, Maraton, 2025)
- «Боў і смерць у Хротне» – Дзяніс Трусаў (Kamunikat.org, 2025)
- «Раз два тры чатыры два» – Пётр Уманскі (RozUM Media, 2025)
- «Пентаквантар» (кнігі 1 і 2) – Арцём Шуканаў (Gutenberg Publisher, 2025)
- «Спроба эксперыментальнага канструявання сябе» (кнігі 1 і 2) – Макс Шчур (SayBeat, 2025)
Журы: галасы, якім давяраюць
Сёлета ацэньваць намінантаў будзе журы, якое аб’ядноўвае аўтараў, крытыкаў і перакладчыкаў з розным досведам і оптыкамі.
У склад публічнага журы ўваходзяць:
- Сяргей Календа – пісьменнік, культуролаг, рэдактар, аўтар кніг кароткай прозы, казак і рамана. Таксама піша пад псеўданімам Аляксандар І. Бацкель. Мае вышэйшую адукацыю па спецыяльнасці культуролаг-гебраіст, выкладчык-даследчык. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў, сябра Беларускага ПЭНа. Стваральнік і галоўны рэдактар часопіса «Макулатура». Лаўрэат прэміі «Празрысты Эол 2018» за найлепшую электронную кнігу. Атрымаў узнагароду «Выбар Святланы Алексіевіч» у фінале прэміі імя Ежы Гедройця 2019. Цяпер працуе з часопісам беларускай прозы «Мінкульт», піша дзіцячыя кнігі. Жыве ў Вільні.
- Сяргей Дубавец – беларускі журналіст і літаратар, лаўрэат прэміі Гедройця мінулага года. Працаваў у выдавецтве БелСЭ, газеце «Гомельская праўда», нелегальным друку. Быў рэдактарам аддзела крытыкі часопіса «Нёман», галоўным рэдактарам газет «Наша Ніва» і «Свабода», радыё «Балтыйскія хвалі». Аўтар штотыднёвай перадачы «Вострая Брама» на «Радыё Свабода», аўтар і вядоўца падкаста «Літаратурныя зацемкі».
- Яанна Бэрнатовіч – перакладчыца, рэдактарка і літаратуразнаўца. Яе пераклады і рэцэнзіі публікаваліся ў такіх часопісах, як «Fabularia», «Znak» і «Dwutygodnik». У 2021 годзе была стыпендыяткай імя Паўля Цэлана для перакладчыкаў у Інстытуце гуманітарных навук у Вене. Сярод яе перакладаў – «Доўгі шлях дадому» Васіля Быкава, «Сабакі Еўропы» Альгерда Бахарэвіча і многія іншыя творы беларускай літаратуры, якія яна адкрывае польскаму чытачу.
- Сяргей Кавалёў – беларускі драматург, крытык, паэт, літаратуразнаўца. Доктар філалагічных навук. Даследуе праблемы сучаснай беларускай паэзіі, спецыяліст па літаратуры Вялікага Княства Літоўскага XVI–XVIII ст. Драматург, стваральнік жанру герменеўтычнай драматургіі. Аўтар п’ес, напісаных на гістарычным, фальклорным матэрыяле і пастаўленых у Беларусі, Расіі, Украіне, Польшчы, Славакіі, Балгарыі. Узнагароджаны медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі Польшчы, Залатым Крыжам Рэспублікі Польшча.
- Ганна Янкута – пісьменніца, перакладчыца і літаратуразнаўца, аўтарка твораў для дзяцей і дарослых, шматлікіх артыкулаў і эсэ пра літаратуру і фемінізм. Кандыдатка філалагічных навук (2018). Перакладае з польскай і англійскай.
Такі склад журы забяспечвае не толькі прафесійнасць ацэнкі, але і разнастайнасць перспектыў – ад літаратурнай традыцыі да найноўшых культурных практык.
Роля прэміі
Прэмія імя Ежы Гедройця працягвае выконваць важную місію – падтрымліваць беларускіх аўтараў, пашыраць аўдыторыю сучаснай літаратуры і інтэграваць яе ў міжнародны кантэкст. Яна з’яўляецца не толькі ўзнагародай, але і інструментам культурнай салідарнасці і прызнання. У сённяшніх умовах прэмія набывае дадатковую вагу як сімвал устойлівасці і жывучасці беларускай культуры.
Што далей
Наступным этапам стане фармаванне доўгага спісу, у які ўвойдуць найбольш моцныя, паводле ацэнкі журы, творы. Фіналісты будуць абвешчаны асобна.
Фінальная цырымонія ўзнагароджання пераможцы стане адной з ключавых падзей літаратурнага года і адбудзецца 7 лістапада ў Гданьску.
Аргкамітэт запрашае чытачоў, крытыкаў і ўсіх зацікаўленых далучыцца да чытання і абмеркавання намінаваных кніг. Менавіта праз увагу да літаратуры фармуецца культурная прастора, у якой слова працягвае мець значэнне.
Арганізатары прэміі
Беларускі ПЭН і Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў.