„Głos pokolenia wolności” 2026: wybrane wywiady

Апошняе абнаўленне: 20 listopada 2026
„Głos pokolenia wolności” 2026: wybrane wywiady

7 listopada 2026 roku w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku zaprezentowano publikację „Głos pokolenia wolności” – żywe świadectwo twórczej i obywatelskiej obecności tych, którzy nie utracili swojego głosu nawet na wygnaniu.

Zbiór opowiada o laureatkach i laureatach Nagrody „Głos pokolenia wolności”, ustanowionej przez Białoruski PEN we współpracy z Centrum Praw Człowieka „Viasna” (Human Rights Center “Viasna”), Białoruskim Stowarzyszeniem Dziennikarzy (Belarusian Association of Journalists), Press Clubem Belarus (Press Club Belarus) oraz Fundacją „Wolna Prasa dla Europy Wschodniej” (Free Press for Eastern Europe) i Fundacja Alesia Bialackiego.

Z okazji wręczenia nagrody przygotowaliśmy serię wywiadów tekstowych i wideo z laureatkami i laureatami. Zebraliśmy je w jednej publikacji i zachęcamy do oglądania oraz lektury.

Wywiady tekstowe

Sof’ja Saviełava: Państwo dyktowało nam, jak żyć, a my mieliśmy własne plany

«Kiedyś z kolegami wypracowaliśmy pojęcie „strefy odpowiedzialnej troski”. To przestrzeń lub sytuacja, za którą sam bierzesz odpowiedzialność i w której czujesz się gospodarzem. Nie potrzebujesz kogoś, kto cię będzie poganiał. Nie czekasz na innych, tylko zastanawiasz się: co ja mogę tutaj zrobić? Wydaje mi się, że właśnie teraz, także na emigracji, mamy szansę przejść tę wewnętrzną przemianę – od radzieckiego nawyku polegania na decyzjach z góry do własnej odpowiedzialności».

Przeczytaj wywiad.

Natalla Bordak: długo słuchałam, ale nie mogłam milczeć

«Między najwyższym w mieście, szesnastopiętrowym blokiem a sąsiednim dziewięciopiętrowym rozciągał się gruby kabel. Kilka razy tam przychodziłam, przyglądałam się, rozmyślałam: jak przymocować płachtę?

I wreszcie w święto wzięłam szpulki, sznur… Dwóch znajomych zostało na czatach przy wejściu, a ja za pomocą własnoręcznie zrobionego mechanizmu przymocowałam trzymetrową flagę. Przesunęła się i zatrzymała dokładnie pośrodku – wysoko na niebie.

Wszyscy porzucili noworoczne zabawy z fajerwerkami, śnieżkami, śpiewem i tańcami i patrzyli, jak wysoko powiewa nasza flaga».

Przeczytaj wywiad.

Alaksandr Smalančuk: Ukończył nasz wydział historii, ale białoruskim historykiem został wbrew niemu

«Walka o interpretację przeszłości trwa nieustannie. Ale nasza sytuacja jest wyjątkowa i tragiczna, ponieważ władze kraju walczą o koncepcję państwa, którego od prawie trzydziestu pięciu lat nie ma na mapie. Nakładają ideologiczne cugle na ludzką pamięć i wolność myślenia.

Myślę, że wolna Białoruś zeszła do głębokiego podziemia. Dziś otwarte demonstracje uliczne są niemożliwe, ponieważ dysproporcja sił między społeczeństwem a państwowymi oprawcami jest ogromna. Ale Białoruś żyje, walka trwa. Ludzie się nie poddali».

Przeczytaj wywiad.

Aleś Łozka: Dopóki wszystko, co białoruskie, trwało samo z siebie, nie myślałem, że przyjdzie mi tego bronić. A jednak przyszło…

«Najpierw po cichu, a potem już otwarcie zbierałem bardzo rzadki, magiczny materiał. Ponad sto zamawiań – po miejscowemu: szeptów – zapisałem w swojej i okolicznych wsiach. Zwykle szepcze się je trzy razy: „Pierwszym razikiem, najlepszą godzinką, najprędzej, najmocniej. Drugim razikiem…”

Takie bogactwo! Polesie zawsze uważano za krainę sakralną. Już dawni rosyjscy podróżnicy pisali w swoich książkach, że jest tu bardzo wielu szeptunów – potrafią leczyć różne choroby słowem zamawiania. Zdążyłem jeszcze poznać ten świat i wiele zapisać».

Przeczytaj wywiad.

Wywiady wideo

Sof’ja Saviełava:

Natalla Bordak:

Aleś Mancevič:

Aleś Łozka:

Alaksandr Smalančuk:


Nagroda «Głos pokolenia wolności» jest przyznawana wybitnym współczesnym białoruskim działaczom na rzecz praw człowieka, twórcom literatury i dziennikarzom w wieku 65+, którzy po 2020 roku zostali zmuszeni do wyjazdu z Białorusi z powodu prześladowań i kontynuują swoją działalność w Polsce, Czechach i na Litwie.

Partnerami tegorocznej edycji są: Białoruski PEN, Centrum Obrony Praw Człowieka Wiosna, Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy, Fundacja Press Club Belarus, organizacja Free Press for Eastern Europe i Fundacja Alesia Bialackiego.

Projekt «Głos pokolenia wolności» jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy na rzecz rozwoju Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. Publikacja odzwierciedla osobiste poglądy autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.