Celem tegorocznej edycji nagrody (2026) było uhonorowanie wybitnych białoruskich obrońców praw człowieka, twórców literatury i dziennikarzy w wieku 65+, którzy po 2020 roku z powodu represji musieli wyjechać z kraju i kontynuować działalność poza jego granicami: w Polsce, w Czechach lub na Litwie. Na wyróżnienie składa się nagroda finansowa w wysokości kilku tysięcy euro oraz publikacja wywiadów z laureatami i laureatkami w antologii, której premiera będzie miała miejsce w listopadzie 2026 roku.
Propozycje kandydatur można było zgłaszać za pośrednictwem ankiet, rozprowadzanych przez współzałożycieli nagrody, którzy decydowali o nominacjach.
Partnerami tegorocznej edycji są: Białoruski PEN, Centrum Obrony Praw Człowieka Wiosna, Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy, Fundacja Press Club Belarus, organizacja Free Press for Eastern Europe i Fundacja Alesia Bialackiego.
W tym roku nagrodę przyznano dziewięciorgu laureatom i laureatkom. Tożsamość trojga z nich została utajniona i ze względów bezpieczeństwa nie będzie podana do publicznej wiadomości.
Ujawnione nazwiska laureatów i laureatek nagrody «Głos pokolenia wolności 2026»
- Natalla Bordak (Natałka Chvoia)
- Aleś Łozka
- Alaksandr Mancevič
- Sof’ja Saviełava
- Alaksandr Smalančuk
- Tamara Ščapiotkina
Komentarze jury nagrody «Głos pokolenia wolności 2026»
Aleś Bialacki (Fundacja Alesia Bialackiego): «Cieszę się z wyróżnienia dla naszych rodaków, którzy zrobili tak wiele dla Białorusi i starają się, żeby głos Białorusinów był słyszalny na świecie. Cieszę się, że ich niestrudzona, ofiarna praca na rzecz Białorusi trwa. Jestem wdzięczny, że istnienie możliwość uhonorowania ich. Z radością życzę im zdrowia i sukcesów twórczych! Wszyscy razem podążamy do Białorusi!»
Andrej Bastuniec (Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy): «Chciałbym złożyć wyrazy najwyższego uznania laureatom i wszystkim nominowanym do nagrody za to, co zrobili i wciąż robią, a także wszystkim, których głosy nie przestają rozbrzmiewać w tych pozbawionych wolności czasach».
Maryja Sadoŭskaja-Komłač (Organizacja Free Press for Eastern Europe): «Nagrody w 2026 roku – to minimum tego, co możemy zrobić, żeby uhonorować pełną poświęcenia pracę laureatów na rzecz wolności słowa, demokracji i praw człowieka. Ze szczególną radością widzimy wśród nagrodzonych nazwiska dziennikarzy. Niezależne białoruskie dziennikarstwo od dziesięcioleci mierzyło się z przeciwnościami, ale nie poddało się pomimo cenzury, aresztów i represji».
Nadzieja Biełachvoscik (Fundacja Press Club Belarus): «Głos każdego z laureatów naszej nagrody jest wyjątkowy. Za każdym stoją lata oddane Ojczyźnie. A wszystko to w warunkach, w których niemal każdy twój krok, każde słowo, każda idea może wywołać prześladowania, represje, zniszczenie wszystkiego, co budowało się przez całe życie. Dlatego dla mnie ci ludzie są przedstawicielami Pokolenia Walki o Wolność. Są dla nas wzorami moralnymi.
Cieszę się, że już drugi rok możemy wspierać tych, którzy nie poddali się, nie opuścili rąk i mimo bardzo trudnych warunków życiowych nie zaniedbali sprawy – na polu dziennikarstwa, obrony praw człowieka, literatury – nie tracąc wiary w to, że Białoruś i Białorusini muszą być WOLNI».
Sviatłana Aleksijevič (Białoruski PEN): «W naszej historii zbyt często zdarzało się tak, że człowiek przez całe życie budował swój dom, swoją firmę, swoją Białoruś – a później był zmuszony wszystko porzucić i zaczynać od nowa. A jednak jest coś, czego nie można człowiekowi odebrać. Jego głos. Ci ludzie zachowali swoje głosy i nie przestają mówić, choć dzisiejsza Białoruś nie może ich usłyszeć. Wierzę, że przyjdzie czas, kiedy te głosy powrócą do domu».
Uładzimir Łabkovič (Centrum Obrony Praw Człowieka Wiosna): Możliwość dokonania wyboru laureatów i laureatek nagrody spośród tak wybitnych postaci jest dla mnie osobistym wyróżnieniem. Droga życiowa każdego i każdej z nich jest świadectwem godności i oddania społeczeństwu, twórczości i ludzkości w ogóle. Dawany przez nich przykład jest niezwykle istotny dla wszystkich pokoleń. Tą nagrodą wyrażamy uznanie dla najdonośniejszych głosów wolności!»
Ogłoszenie: premiera antologii i publiczna dyskusja
Wypowiedzi laureatów i laureatek nagrody znajdą Państwo na stronach antologii «Głos pokolenia wolności» – żywego świadectwa twórczej i społecznej obecności tych, którzy nawet na wygnaniu nie utracili własnego głosu.
7 listopada 2026 roku (w sobotę) w Europejskim Centrum Solidarności (Gdańsk, Polska, plac Solidarności 1) odbędzie się premiera antologii «Głos pokolenia wolności».
W programie na ten dzień zaplanowano również:
- Uroczystość wręczenia nagrody literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026
- Spotkania z autorami, dyskusje, odczyty i wiele innych wydarzeń, poświęconych współczesnej białoruskiej literaturze i dziedzictwu kulturalnemu
Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny. Zapraszamy do dołączenia!
Zaznaczcie datę w kalendarzu i bądźcie na bieżąco z naszymi aktualnościami . Wkrótce opublikujemy pełny program wydarzenia.
Informacje o nagrodzie
Nagroda «Głos pokolenia wolności» została przyznana po raz pierwszy w 2025 roku dzięki współpracy Białoruskiego PEN-u z Centrum Obrony Praw Człowieka Wiosna, Białoruskim Stowarzyszeniem Dziennikarzy, Fundacją Press Club Belarus i organizacją Free Press for Eastern Europe.
Jest przyznawana wybitnym współczesnym białoruskim działaczom na rzecz praw człowieka, twórcom literatury i dziennikarzom w wieku 65+, którzy po 2020 roku zostali zmuszeni do wyjazdu z Białorusi z powodu prześladowań i kontynuują swoją działalność w Polsce, Czechach i na Litwie. Laureaci otrzymują nagrodę finansową w wysokości kilku tysięcy euro a wywiady z nimi są publikowane w pokonkursowej antologii.
Jury nagrody «Głos pokolenia wolności 2026»
- Sviatłana Aleksijevič (Białoruski PEN)
- Andrej Bastuniec (Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy)
- Nadzieja Biełachvoscik (Fundacja Press Club Belarus)
- Aleś Bialacki (Fundacja Alesia Bialackiego)
- Uładzimir Łabkovič (Centrum Obrony Praw Człowieka Wiosna)
- Maryja Sadoŭskaja-Kamłač (Free Press for Eastern Europe)
Projekt «Głos pokolenia wolności» jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy na rzecz rozwoju Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. Publikacja odzwierciedla osobiste poglądy autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.