„Andrzej Poczobut spędził ponad pięć lat w białoruskim więzieniu tylko za to, że miał odwagę mówić władzy prawdę. Uwolnienie go w ramach wymiany więźniów po raz kolejny pokazuje, że białoruskie władze wykorzystują zatrzymanych jako pionki w grze politycznej. Ciesząc się z uwolnienia Poczobuta, wzywamy Białoruś do wypuszczenia wszystkich osób niesłusznie uwięzionych oraz do zaprzestania ciągłych represji wobec dysydentów” – oświadczyła Ma Thida, przewodnicząca Komitetu ds. Pisarzy Uwięzionych PEN International.
6 maja 2026 r. – Władze Białorusi muszą natychmiast i bezwarunkowo uwolnić wszystkich, którzy nadal są więzieni za pokojowe wyrażanie poglądów – oświadczyły dziś PEN International, PEN Białoruś i Polski PEN Club nawiązując do zwolnienia i odesłania do Polski białorusko-polskiego pisarza i dziennikarza Andrzeja Poczobuta. W dniu publikacji niniejszego oświadczenia w Białorusi z powodów politycznych w więzieniach lub w areszcie domowym przebywa nadal 24 pisarzy.
28 kwietnia 2026 r. pisarz, dziennikarz i działacz polonijny Andrzej Poczobut został zwolniony z białoruskiego więzienia w ramach wymiany więźniów z Polską. Po wieloletnich staraniach Polski o jego uwolnienie, Poczobuta na granicy polsko-białoruskiej powitał premier Donald Tusk. Poczobut odsiadywał ośmioletni wyrok więzienia z powodu relacjonowania antyrządowych protestów na Białorusi w 2020 r., wypowiedzi wyrażających wsparcie dla mniejszości polskiej na Białorusi oraz określenia sowieckiej inwazji na Polskę w 1939 r. jako aktu „agresji”. Wielokrotnie odmawiano mu kontaktu z rodziną i prawnikami, pozbawiając ich informacji o stanie jego zdrowia, w tym o zagrażającej życiu chorobie serca, na którą wcześniej miał nie otrzymywać leków. PEN aktywnie działał na rzecz uwolnienia Poczobuta, między innymi poświęcając mu „Puste Krzesło” podczas 91. Międzynarodowego Kongresu PEN w Krakowie we wrześniu 2025 roku.
PEN International, PEN Białoruś i Polski PEN Club z zadowoleniem przyjmują długo oczekiwane uwolnienie Andrzeja Poczobuta i ponownie wzywają władze białoruskie do natychmiastowego zakończenia represji wobec dysydentów oraz do uwolnienia wszystkich przetrzymywanych z powodów politycznych. W ostatnich miesiącach, w wyniku negocjacji między Białorusią a Stanami Zjednoczonymi w sprawie zniesienia sankcji gospodarczych, wielu białoruskich pisarzy zostało zwolnionych i wysłanych na uchodźstwo do Polski. PEN International, PEN Białoruś i Polski PEN Club wzywają również władze polskie do zapewnienia tym osobom możliwości wyjazdu do wybranego przez nie kraju oraz do udzielania im jasnych informacji, a także kompleksowej pomocy, w tym pełnego wsparcia w procesach legalizacyjnych, gwarantując jak najszybszy przebieg tych procedur oraz umożliwiając terminowy dostęp do dokumentów i statusu prawnego.
Po uwolnieniu Andrzej Poczobut przeszedł badania lekarskie w Warszawie i opowiedział o nieludzkim traktowaniu, jakiego doświadczył w więzieniu, w tym o długotrwałej izolacji i przetrzymywaniu w bardzo niskiej temperaturze. PEN International, PEN Białoruś i Polski PEN Club wzywają społeczność międzynarodową do wzmożenia wysiłków na rzecz przeciwdziałania rażącym naruszeniom praw człowieka na Białorusi oraz pociągnięcia winnych do odpowiedzialności.
Andrzej Poczobut, urodzony 16 kwietnia 1973 roku, jest eseistą, dziennikarzem, publicystą, blogerem, poetą i muzykiem. Pracował dla „Gazety Wyborczej” oraz dla kilku białoruskich mediów. Jego książka „System Białoruś”, wydana w 2013 roku, poświęcona jest analizie władzy Aleksandra Łukaszenki na Białorusi. Zatrzymany 25 marca 2021 r. w Grodnie, Poczobut został oskarżony o „podżeganie do nienawiści lub niezgody na tle rasowym, narodowościowym lub religijnym” na podstawie art. 130.3 białoruskiego kodeksu karnego. Postawiono mu również zarzut „podżegania do działań o charakterze restrykcyjnym (sankcji) oraz innych działań mających na celu wyrządzenie szkody bezpieczeństwu narodowemu Białorusi” (art. 361.3 białoruskiego kodeksu karnego). Wyrokiem z 8 lutego 2023 r. uznano go za winnego i skazano na osiem lat pozbawienia wolności w kolonii karnej o ścisłym rygorze; wyrok ten został utrzymany w mocy w wyniku postępowania odwoławczego w dniu 26 maja 2023 r. Poczobut otrzymał nagrodę im. Andrieja Sacharowa za Wolność Myśli przyznaną mu przez Parlament Europejski w 2025 r. wraz z uwięzioną gruzińską dziennikarką wspierana przez PEN International Mzią Amaglobeli, a także Order Orła Białego, czyli najwyższe polskie odznaczenie.
Więcej informacji na temat kampanii PEN International na rzecz Andrzeja Poczobuta można znaleźć w publikacji „Pisarze w niewoli: przeciwstawić się milczeniu – lista przypadków 2026”.
Raport Białoruskiego PEN o przypadkach naruszenia praw kulturalnych i praw człowieka w stosunku do pracowników sektora kultury można znaleźć tutaj.
Dla dziennikarzy:
W celu uzyskania dalszych informacji prosimy o kontakt z Aurélią Dondo, dyrektorką regionu Europy i Azji Środkowej w PEN International: [email protected]
W sprawach dotyczących mediów prosimy o kontakt z Sabriną Tucci, kierowniczką ds. komunikacji i kampanii w PEN International: [email protected]