Białoruski PEN dołącza do oświadczenia PEN International i Polskiego PEN w sprawie ustawy anty-SLAPP.
„Przez lata pozwy typu SLAPP stanowiły dla polskich pisarzy i dziennikarzy źródło obciążeń emocjonalnych i finansowych. Cieszy nas uchwalenie ustawy anty-SLAPP, jednocześnie apelujemy, aby te pozytywne zmiany stały się impulsem do szerszych reform w Polsce, zwłaszcza długo oczekiwanego zniesienia przestępstwa zniesławienia” – powiedziała Ma Thida, przewodnicząca Komitetu Pisarzy Więzionych PEN International.
26 czerwca 2026 r. – PEN International oraz Polski PEN Club z satysfakcją odnotowują informację o przyjęciu w Polsce ustawy anty-SLAPP. Jest to zwycięstwo wolności prasy i istotne wzmocnienie ochrony pisarzy i dziennikarzy przed nękaniem pozwami sądowymi. Obie organizacje apelują do polskich władz o wykorzystanie tego pozytywnego impulsu do dekryminalizacji zniesławienia oraz uchylenia innych problematycznych przepisów prawa karnego.
19 czerwca 2026 r. prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o szczególnych środkach ochrony uczestników debaty publicznej w postępowaniu cywilnym, znaną również jako „ustawa anty-SLAPP”. Strategiczne pozwy przeciwko udziałowi społecznemu (SLAPP – Strategic Lawsuits Against Public Participation) to nadużycia prawne polegające na wytaczaniu spraw sądowych przez wpływowe osoby lub przedsiębiorstwa w celu uciszenia wypowiedzi krytycznych. Długotrwałe i kosztowne postępowania sądowe lub groźby ich wszczęcia wykorzystywane są do zastraszania i nękania podmiotów podejmujących krytykę, aby skłonić je do milczenia.
Opublikowany w październiku 2025 raport PEN International Punkty zwrotne. Ochrona wolności twórczej w Polsce, dowiódł, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat w Polsce coraz częściej dochodziło do nadużywania zarówno prawa karnego, jak i cywilnego wobec pisarzy, dziennikarzy, redaktorów i osób publicznie wyrażających krytyczne opinie, w celu ich nękania i uciszania. Osoby uczestniczące w badaniu podkreślały, że pozwy typu SLAPP odrywały je od pracy, uniemożliwiając prowadzenie dalszych śledztw dziennikarskich czy skupienie na pisaniu nowych książek.
Krajowe i międzynarodowe organizacje pozytywnie oceniły kilka elementów polskiej ustawy anty-SLAPP, w tym mechanizmy umożliwiające wczesne oddalanie bezzasadnych pozwów, wprowadzenie obowiązku wpłacania kaucji zabezpieczającej przez powodów oraz przeniesienie ciężaru dowodu na powoda w sprawach dotyczących SLAPP. PEN International i Polski PEN Club również uznają polskie rozwiązania za jedne z najsilniejszych regulacji anty-SLAPP i zachęcają pozostałe państwa członkowskie Unii Europejskiej do pójścia tą samą drogą.
Kampania na rzecz dekryminalizacji zniesławienia trwa w Polsce od ponad 20 lat. W oświadczeniu z 27 kwietnia 2024 r. Minister Sprawiedliwości zapowiedział gotowość obecnej administracji do uchylenia przepisów penalizujących zniesławienie. Mimo to kilka regulacji zawartych w polskim Kodeksie karnym nadal pozostaje niezgodnych z międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka, a część z nich była wykorzystywana przeciwko przedstawicielom środowisk literackich, dziennikarskich i aktywistycznych. PEN International i Polski PEN Club wzywają władze do wywiązania się z obietnicy dekryminalizacji zniesławienia (art. 212 Kodeksu karnego) oraz uchylenia innych przepisów prawa karnego niezgodnych z międzynarodowymi standardami praw człowieka, w tym dotyczących „obrazy uczuć religijnych” (art. 196), „znieważenia Prezydenta RP” (art. 135), „znieważenia funkcjonariuszy publicznych lub konstytucyjnych organów państwa” (art. 226) oraz „znieważenia Narodu Polskiego lub symboli państwowych” (art. 133 i 137).
Dodatkowe informacje
Raport PEN Punkty zwrotne. Ochrona wolności twórczej w Polsce dokumentuje wyzwania dla wolności słowa i praw kulturalnych w Polsce w latach 2015–2025, jednocześnie podkreślając odporność pisarzy, dziennikarzy i społeczeństwa obywatelskiego w obliczu narastającej presji politycznej oraz przedstawiając konkretne rekomendacje dotyczące reform. Raport jest dostępny w języku angielskim i polskim.
Informacja dla mediów
W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy o kontakt z Aurélią Dondo, dyrektorką ds. regionu Europy i Azji Centralnej w PEN International.
W sprawach medialnych prosimy o kontakt z Sabriną Tucci, dyrektorką ds. komunikacji i kampanii w PEN International lub biurem Polskiego PEN Clubu.