{"id":20915,"date":"2025-11-17T18:35:42","date_gmt":"2025-11-17T18:35:42","guid":{"rendered":"https:\/\/penbelarus.org\/?p=20915"},"modified":"2026-07-01T13:08:57","modified_gmt":"2026-07-01T13:08:57","slug":"final-premii-gedrojczya-vyartanne-z-zanzibarau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/2025\/11\/17\/final-premii-gedrojczya-vyartanne-z-zanzibarau.html","title":{"rendered":"Fina\u0142 Nagrody Giedroycia: powr\u00f3t z Zanzibar\u00f3w. Fotorelacja z ceremonii"},"content":{"rendered":"

Najwa\u017cniejsza bia\u0142oruska nagroda literacka nosi imi\u0119 Jerzego Giedroycia \u2013 intelektualisty, cz\u0142owieka wolno\u015bci, architekta nowej Europy. Z emigracji ni\u00f3s\u0142 idee demokratycznej Polski poprzez czasopismo \u201eKultura\u201d i ksi\u0105\u017cki wydawnictwa \u201eInstytut Literacki\u201d, kszta\u0142towa\u0142 my\u015bl polityczn\u0105 i literack\u0105, wiar\u0119 w si\u0142\u0119 s\u0142owa. Dzi\u015b podobn\u0105 misj\u0119 maj\u0105 bia\u0142oruscy autorzy na emigracji: pisa\u0107 o tym, o czym niebezpiecznie jest m\u00f3wi\u0107 w Mi\u0144sku, Po\u0142ocku, Grodnie\u2026<\/strong><\/p>\n

Gda\u0144sk: solidarno\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 i wolne s\u0142owo<\/h3>\n
\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Uroczysta ceremonia uhonorowania laureat\u00f3w odby\u0142a si\u0119 w Europejskim Centrum Solidarno\u015bci..<\/span><\/p>\n

Prowadz\u0105ca wydarzenie, aktorka Kryscina Drobysh, przypomnia\u0142a publiczno\u015bci, \u017ce pierwszym laureatem zosta\u0142 pisarz Pawie\u0142 Kasciukiewicz. W ubieg\u0142ym roku, r\u00f3wnie\u017c w Gda\u0144sku, g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 otrzyma\u0142 filozof Walancin Akudowicz za ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eTrzeba wyobrazi\u0107 sobie Syzyfa szcz\u0119\u015bliwym\u201d.<\/span><\/p>\n

Dzisiejszy dzie\u0144 obchodzimy pod has\u0142em \u201e\u015awi\u0119to literatury bia\u0142oruskiej\u201d. A 15 listopada na ca\u0142ym \u015bwiecie przypada Dzie\u0144 Uwi\u0119zionego Pisarza. Bia\u0142oruski PEN ma tradycj\u0119 \u201epustego krzes\u0142a\u201d. Symbolizuje ono tych autor\u00f3w i autorki, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 by\u0107 z nami, poniewa\u017c przebywaj\u0105 w wi\u0119zieniu. Dzi\u015b s\u0105 obecni tutaj poprzez swoje portrety. Pami\u0119tamy o wszystkich, kt\u00f3rych g\u0142osy pr\u00f3bowano zag\u0142uszy\u0107, ale kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 zmusi\u0107 do milczenia.<\/span><\/i><\/p><\/blockquote>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Jerzy Giedroyc pisa\u0142: \u201eNie b\u0119dzie wolnej Polski bez wolnej Bia\u0142orusi\u201d. Czternasty fina\u0142 Nagrody jego imienia odby\u0142 si\u0119 w Gda\u0144sku \u2013 mie\u015bcie, w kt\u00f3rym s\u0142owo \u201esolidarno\u015b\u0107\u201d sta\u0142o si\u0119 legend\u0105; miejscu b\u0119d\u0105cym \u015bwiadectwem tego, jak idea potrafi zmienia\u0107 histori\u0119.O wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105cej epoki, wydarzenia i ludzi m\u00f3wili: dyrektor Europejskiego Centrum Solidarno\u015bci i cz\u0142onek zarz\u0105du Polskiego PEN Clubu Basil Kerski, przewodnicz\u0105ca Bia\u0142oruskiego PEN-u, poetka i obro\u0144czyni praw cz\u0142owieka Taciana Niadbaj, rzecznik Mi\u0119dzynarodowego Zwi\u0105zku Pisarzy Bia\u0142oruskich, historyk literatury, t\u0142umacz i poeta Cichan \u010carniakievi\u010d oraz zast\u0119pca prezydenta miasta Gda\u0144ska Piotr Borawski.<\/p>\n\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Nominatki i nominat\u00f3w do Nagrody tradycyjnie ocenia profesjonalne jury. W tym roku jego publicznie og\u0142oszonymi cz\u0142onkami byli: adiunkt w Katedrze Bia\u0142orutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego, doktor nauk humanistycznych Katarzyna Drozd-Urba\u0144ska; historyk literatury i dramaturg, kierownik Katedry Literaturoznawstwa S\u0142owia\u0144skiego Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej Siarhiej Kawalou; oraz poeta, t\u0142umacz i historyk literatury Andrej Chadanovi\u010d.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Booktrailery przygotowane przez zesp\u00f3\u0142 tw\u00f3rczy Numar8Production, ud\u017awi\u0119kowione przez zesp\u00f3\u0142 profesjonalnych lektor\u00f3w wydawnictwa Audiobooks.by, przedstawi\u0142y obecnym na ceremonii finalistki i finalist\u00f3w. Sze\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek. Sze\u015b\u0107 \u015bwiat\u00f3w. Sze\u015b\u0107 pr\u00f3b powiedzenia \u201eBia\u0142oru\u015b\u201d na sw\u00f3j spos\u00f3b..<\/span><\/p>\n

G\u0142osy Giedroycia: sze\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re kontynuuj\u0105 jego ducha<\/b><\/h3>\n

Patron Nagrody uczyni\u0142 z literatury ide\u0119, z publicystyki \u2013 etyk\u0119, a z wygnania \u2013 form\u0119 duchowego domu. Giedroyc wiedzia\u0142, \u017ce wolno\u015b\u0107 to nie tylko prawo do m\u00f3wienia, lecz tak\u017ce obowi\u0105zek s\u0142uchania i rozumienia. I dzi\u015b bia\u0142oruscy autorzy pisz\u0105cy na wygnaniu kontynuuj\u0105 t\u0119 tradycj\u0119: tworz\u0105 literatur\u0119 odpowiedzialno\u015bci, refleksji i ludzkiego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n

Jak przejawia si\u0119 to w ksi\u0105\u017ckach i autorach ubiegaj\u0105cych si\u0119 o zwyci\u0119stwo?<\/p>\n

\u0179micier Dziadzienka. Gry Kirke<\/i><\/b><\/h6>\n

\"\"<\/p>\n

To nie tylko retrokrymina\u0142 i historyczny noir, lecz tak\u017ce pr\u00f3ba spojrzenia w przesz\u0142o\u015b\u0107 jak w laboratorium ludzkiej w\u0142adzy, pokusy i strachu. Dziadzienka odtwarza \u015bwiat dzieci\u0119cego \u201eimperium\u201d z w\u0142asn\u0105 walut\u0105, armi\u0105 i poczt\u0105 \u2013 mikrokosmos wielkiej historii, w kt\u00f3rym zabawa zawsze pozostaje blisko wojny.<\/p>\n

\u201eTo by\u0142o jedyne, co by\u0142o absolutnie realne\u2026 Wszystko inne to opis epoki sprzed stu lat\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 autor.<\/p>\n

Tak swoje mi\u0144skie lata wspomina\u0142 z kolei Jerzy Giedroyc:<\/p>\n

\u201eJedn\u0105 z moich dzieci\u0119cych zabaw by\u0142o k\u0142adzenie si\u0119 wzd\u0142u\u017c tor\u00f3w, aby znale\u017a\u0107 si\u0119 pod przeje\u017cd\u017caj\u0105cym poci\u0105giem\u2026 Ale najbardziej fascynowa\u0142o mnie wojsko\u201d.<\/p>\n

Zar\u00f3wno nasz wsp\u00f3\u0142czesny, jak i jego poprzednik wspominaj\u0105 zabaw\u0119, przez kt\u00f3r\u0105 prze\u015bwituje wojna, oraz dzieci\u0144stwo, kt\u00f3re zbyt wcze\u015bnie uczy l\u0119ku. Dziadzienka, podobnie jak Giedroyc, patrzy na histori\u0119 przez pryzmat m\u0142odzie\u0144czej ciekawo\u015bci, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107, jak z dzieci\u0119cych gier rodz\u0105 si\u0119 imperia i dlaczego p\u00f3\u017aniej trzeba si\u0119 z nimi rozsta\u0107.<\/p>\n

Siarhiej Dubaviec, Zanzibar. dojrzewanie m\u0142odej duszy<\/i><\/b><\/h6>\n

\"\"<\/p>\n

Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tej ksi\u0105\u017cki tkwi w jej formie: wspomnienia przeplataj\u0105 si\u0119 z notatkami z podr\u00f3\u017cy, a obrazy sowieckiej Bia\u0142orusi \u2013 z wydarzeniami lat 2020\u20132021. W tek\u015bcie wyczuwalna jest pr\u00f3ba przezwyci\u0119\u017cenia przesz\u0142o\u015bci poprzez prze\u017cyt\u0105 ironi\u0119, rozpoznania siebie w drodze i w pami\u0119ci.<\/p>\n

\u201eHoryzonty \u017cyciowe \u2013 m\u00f3wi\u0142 Dubawiec \u2013 jedni widzieli blisko, inni daleko\u2026 Wystarczy spojrze\u0107, kto dzi\u015b w kulturze bia\u0142oruskiej nale\u017cy do najlepszych tw\u00f3rc\u00f3w, i przekona\u0107 si\u0119, \u017ce pochodzenie w \u017caden spos\u00f3b nie wp\u0142yn\u0119\u0142o na ich rozw\u00f3j\u201d.<\/p>\n

Podobnie patron Nagrody, Jerzy Giedroyc, przyznawa\u0142:<\/p>\n

\u201eHistori\u0105 rodziny prawie si\u0119 nie interesowa\u0142em\u2026 Wszystko zgin\u0119\u0142o podczas Powstania Warszawskiego\u2026\u201d<\/p>\n

Dubawiec r\u00f3wnie\u017c prowadzi rozmow\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105: nie po to, by powr\u00f3ci\u0107 do tego, co utracone, lecz by zrozumie\u0107, jak kszta\u0142tuje nas ono dzisiaj. W tym w\u0142a\u015bnie ujawnia si\u0119 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 ducha: od refleksji nad strat\u0105 po odwag\u0119 tworzenia w niepewno\u015bci.<\/p>\n

Juhasia Kalada \u201eZamiana miejsc\u201d<\/i><\/b><\/h6>\n

\"\"<\/p>\n

To nie jest historia o dw\u00f3ch kobietach, kt\u00f3re zamieni\u0142y si\u0119 cia\u0142ami, lecz pr\u00f3ba narodzin spo\u0142ecze\u0144stwa ucz\u0105cego si\u0119 r\u00f3wno\u015bci, otwarto\u015bci i \u017cycia. Ksi\u0105\u017cka Juhasi Kalady opowiada o wzajemnym poznaniu i burzeniu hierarchii, o tym, jak z ruin imperialnej \u015bwiadomo\u015bci wyrasta ludzka solidarno\u015b\u0107.<\/p>\n

\u201eImperium nadal si\u0119 rozpada, a my jeste\u015bmy na jego obrze\u017cach\u2026 Jedyne, co mo\u017cesz zrobi\u0107, to pozosta\u0107 cz\u0142owiekiem i wybiera\u0107 dobro\u201d \u2013 uwa\u017ca Juhasia Kalada.<\/p>\n

A Jerzy Giedroyc w swoich wspomnieniach przyznawa\u0142:<\/p>\n

\u201eMoje przywi\u0105zanie do praworz\u0105dno\u015bci zawsze wsp\u00f3\u0142istnia\u0142o z tendencjami rewolucyjnymi\u2026 D\u0105\u017cy\u0142em do tego, by pa\u0144stwo by\u0142o bardziej sprawiedliwe, bardziej logiczne\u201d.<\/p>\n

Ich s\u0142owa wsp\u00f3\u0142brzmi\u0105 ponad czasem: oboje widz\u0105 w rewolucji nie si\u0142\u0119 niszczycielsk\u0105, lecz szans\u0119 na przywr\u00f3cenie sprawiedliwo\u015bci. Tam, gdzie rozpada si\u0119 imperium, zaczyna si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ludzkiego odrodzenia.<\/p>\n

Alaksandar \u0141uka\u0161uk \u201eTam, gdzie nie ma ciemno\u015bci: Radio Swaboda\u201d\u00a0<\/i><\/b><\/h6>\n

\"\"<\/p>\n

To ksi\u0105\u017cka o \u015bwietle, kt\u00f3re nie ga\u015bnie nawet w ciemno\u015bci. Autor i wieloletni dyrektor bia\u0142oruskiej redakcji Radia Swoboda pokazuje, \u017ce wolno\u015b\u0107 nie jest g\u0142o\u015bn\u0105 deklaracj\u0105, lecz codzienn\u0105 prac\u0105 s\u0142owa. To opowie\u015b\u0107 nie tylko o mediach, ale tak\u017ce o odpowiedzialno\u015bci: jak zachowa\u0107 w\u0142asny g\u0142os w \u015bwiecie, kt\u00f3ry pragnie ciszy.<\/p>\n

\u201eNajlepsze praktyki Radia Swoboda od dawna zosta\u0142y zaadaptowane przez niezale\u017cne media\u2026 W dziennikarstwie to rzecz naturalna \u2013 czerpa\u0107, zapo\u017cycza\u0107, udoskonala\u0107 i konkurowa\u0107 na tym samym polu\u201d \u2013 zauwa\u017ca autor.<\/p>\n

Jakby rozwijaj\u0105c t\u0119 my\u015bl Alaksandra \u0141ukaszuka, warto przywo\u0142a\u0107 s\u0142owa Jerzego Giedroycia:<\/p>\n

\u201eNie spos\u00f3b by\u0142o przekona\u0107 w\u0142adz, \u017ce kultura bia\u0142oruska r\u00f3wnie\u017c powinna istnie\u0107\u201d.<\/p>\n

W obu tych wypowiedziach wybrzmiewa wiara w si\u0142\u0119 niezale\u017cnego s\u0142owa. Gdy pa\u0144stwo pr\u00f3buje uciszy\u0107 g\u0142os, literatura i dziennikarstwo staj\u0105 si\u0119 jego przed\u0142u\u017ceniem \u2013 nios\u0105c \u015bwiat\u0142o tam, gdzie inni chcieliby ciemno\u015bci.<\/p>\n

Anka Upa\u0142a \u201eRaz na dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy lat\u201d<\/i><\/b><\/h6>\n

\"\"<\/p>\n

Subtelna ksi\u0105\u017cka autorki o subtelnej wra\u017cliwo\u015bci \u2013 introwertyczna, autoironiczna, uwa\u017cna na szczeg\u00f3\u0142y. Jej proza rozwija si\u0119 w ograniczonej przestrzeni, w kt\u00f3rej \u015bciany nie tylko izoluj\u0105, lecz tak\u017ce odbijaj\u0105 echo my\u015bli i p\u00f3\u0142s\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat to skomplikowana sie\u0107 komunikacji. Ludzie przenosz\u0105 si\u0119 do kraj\u00f3w o innych zasadach milczenia i otwarto\u015bci, dlatego s\u0142owo cz\u0119sto traci swoj\u0105 wag\u0119. W tej przestrzeni Anka Upa\u0142a tworzy tekst jako pr\u00f3b\u0119 odbudowania wi\u0119zi: z sob\u0105 sam\u0105 i z innymi, poprzez j\u0119zyk, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c szuka domu.<\/p>\n

Jerzy Giedroyc, Polak na emigracji we Francji, r\u00f3wnie\u017c \u017cy\u0142 w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym trzeba by\u0142o na nowo okre\u015bla\u0107, co znaczy m\u00f3wi\u0107, a co \u2013 milcze\u0107. Samotny intelektualista o dramatycznym losie, podobnie jak Anka Upa\u0142a, patrzy\u0142 na relacje mi\u0119dzyludzkie przez pryzmat wewn\u0119trznej autorefleksji i trudno\u015bci zrozumienia.<\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie w tym ujawnia si\u0119 ich wsp\u00f3\u0142brzmienie: ocali\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwo tam, gdzie j\u0119zyk nie gwarantuje ju\u017c porozumienia.<\/p>\n

Klok \u0160tu\u010dny Morderstwo na ulicy Makajonka<\/i><\/b><\/h6>\n

\"\"<\/p>\n

To ksi\u0105\u017cka o kraju po kl\u0119sce. Poszukiwanie zab\u00f3jcy mi\u0144skiej artystki, kt\u00f3ra niegdy\u015b sta\u0142a pod bia\u0142o-czerwono-bia\u0142\u0105 flag\u0105, staje si\u0119 pr\u00f3b\u0105 zrozumienia, co nas zabija. Strach, milczenie czy zm\u0119czenie nadziej\u0105? Atmosfera przyciszenia i pewnego zagubienia sprawia, \u017ce powie\u015b\u0107 ta jest nie tylko detektywem, ale tak\u017ce opowie\u015bci\u0105 filozoficzn\u0105.<\/p>\n

Jerzy Giedroyc pisa\u0142:<\/p>\n

\u201eNasz dobrobyt sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z samob\u00f3jstwem pradziadka Lucjana\u2026 W atmosferze domu wyczuwa\u0142o si\u0119 bied\u0119\u201d.<\/p>\n

To wspomnienie rodzinnej tragedii wsp\u00f3\u0142brzmi z dzisiejsz\u0105 histori\u0105 Bia\u0142orusi, gdy spo\u0142ecze\u0144stwo jakby prze\u017cy\u0142o w\u0142asne samob\u00f3jstwo i pr\u00f3buje odrodzi\u0107 si\u0119 z ciszy, z\u0142apa\u0107 nowy oddech \u017cycia, kt\u00f3ry mimo wszystko przebija si\u0119 przez ciemno\u015b\u0107 straty.<\/p>\n

Rozpozna\u0107 w sobie nawzajem bliskich<\/b><\/h3>\n

Ka\u017cda nagroda literacka to nie tylko lista nazwisk, lecz tak\u017ce pr\u00f3ba uchwycenia czasu. Rozmawiamy o tym z finalistami.<\/p>\n

Za po\u015brednictwem os\u00f3b trzecich kontaktujemy si\u0119 z Klokiem Sztucznym:<\/p>\n

\u2013 Pana utw\u00f3r opowiada o kraju po kl\u0119sce, ale nie ma w nim hase\u0142 ani publicystyki \u2013 jest jedynie poczucie niepewno\u015bci, niespokojny oddech czasu. Co by\u0142o dla autora najwa\u017cniejsze: \u015bledztwo w sprawie zab\u00f3jstwa czy pr\u00f3ba uchwycenia stanu bia\u0142oruskiej duszy w tamtym momencie?<\/p>\n

\u2013 Powie\u015b\u0107 zosta\u0142a pomy\u015blana jako literackie odzwierciedlenie atmosfery, kt\u00f3ra panowa\u0142a na Bia\u0142orusi w latach 2021\u20132023. Potrzebny by\u0142 szczeg\u00f3\u0142owy opis stanu bia\u0142oruskiej duszy, bez popadania we wszechwiedz\u0105c\u0105 publicystyk\u0119 i stalkerskie blogerstwo. Dziennikowe obserwacje nale\u017ca\u0142o przekszta\u0142ci\u0107 w utw\u00f3r literacki. I tu literaturze pomog\u0142o kino. Pom\u00f3g\u0142 aktor Jack Nicholson, a dok\u0142adniej jego bohater \u2013 prywatny detektyw Jake Gittes z neo-noirowego krymina\u0142u \u201eChinatown\u201d. Bohater, kt\u00f3ry roz\u015bwietli\u0142 swoj\u0105 epok\u0119. Podobnie jak Jakub Pi\u015bmienny \u2013 to cz\u0142owiek o obni\u017conym poczuciu odpowiedzialno\u015bci spo\u0142ecznej, urodzony cynik, mi\u0142o\u015bnik drobnych \u017cyciowych kombinacji, kt\u00f3ry og\u00f3lnonarodowe poruszenie po prostu przespa\u0142. Ale w Jakubie Pi\u015bmiennym, tak jak w Jake\u2019u Gittesie, istnieje jaki\u015b rdze\u0144, jaki\u015b staromodny kodeks honorowy, kt\u00f3ry nie pozwala mu porzuci\u0107 narzuconego \u015bledztwa.<\/em><\/p>\n

Wszystkie pozosta\u0142e atrybuty neo-noiru \u2013 depresyjne zak\u0105tki metropolii, cyniczne relacje mi\u0119dzy uczestnikami bia\u0142oruskiego dramatu, dziwaczne stroje i maniery miejskich szale\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce wszystkie elementy narzuconego \u015bledztwa w sprawie niewyt\u0142umaczalnej zbrodni \u2013 zdaj\u0105 si\u0119 przyrosn\u0105\u0107 do ksi\u0105\u017cki same z siebie.<\/em><\/p>\n

\u2026Jakub Pi\u015bmienny ostatecznie rozwi\u0105zuje detektywistyczn\u0105 zagadk\u0119, lecz wraz z rozwi\u0105zaniem przychodzi do niego \u015bwiadomo\u015b\u0107 gorzkiej prawdy.<\/em><\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Naszym kolejnym rozm\u00f3wc\u0105 jest Alaksandr \u0141ukaszuk.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W swojej ksi\u0105\u017cce pokazuje Pan, \u017ce wolno\u015b\u0107 nie jest jedynie dobrze znanym has\u0142em, lecz trudn\u0105, codzienn\u0105 prac\u0105 wymagaj\u0105c\u0105 wytrwa\u0142o\u015bci i sumienia. Jak dzi\u015b, w sytuacji zagro\u017cenia i presji, wygl\u0105da ta praca dla dziennikarzy i pisarzy? Co znaczy m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119, gdy nawet w\u0142asny g\u0142os mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 zagro\u017ceniem dla najbli\u017cszych?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u2013 1. Nie zaszkodzi\u0107 sobie. 2. Nie zaszkodzi\u0107 innym. 3. Nie k\u0142ama\u0107.<\/p>\n

Odpowied\u017a jest kr\u00f3tka, ale ka\u017cdy z jej punkt\u00f3w m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 tematem osobnej dyskusji.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

A teraz pytanie do Anki Upa\u0142y:<\/strong><\/p>\n

\u2013 W\u015br\u00f3d wyzwa\u0144, jakie niesie ze sob\u0105 bia\u0142oruska fala emigracji, jednym z najtrudniejszych wydaj\u0105 si\u0119 samotno\u015b\u0107 i trudno\u015bci w komunikacji w nowym otoczeniu \u2013 nawet z w\u0142asnymi rodakami. Jak Pani zdaniem s\u0142owo i literatura mog\u0105 pom\u00f3c przezwyci\u0119\u017cy\u0107 to psychologiczne p\u0119kni\u0119cie? Czy s\u0105 w stanie odbudowa\u0107 wi\u0119\u017a czytelnik\u00f3w z samymi sob\u0105, z innymi lud\u017ami i z krajem, kt\u00f3ry pozosta\u0142 w nich?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce czytanie literatury bez w\u0105tpienia mo\u017ce by\u0107 oparciem w trudnych warunkach. To rozmowa z sam\u0105 sob\u0105 i z tymi, kt\u00f3rzy pisz\u0105 ksi\u0105\u017cki. Je\u015bli ma si\u0119 dost\u0119p do ksi\u0105\u017cki, taka rozmowa jest mo\u017cliwa nawet wtedy, gdy nie ma z kim porozmawia\u0107. G\u0142osy pisarek i pisarzy, kt\u00f3rzy tworzyli sto lat temu i wcze\u015bniej, brzmi\u0105 tak, jakby m\u00f3wili do nas dzisiaj. Nagle tematy wojny, represji czy utraty wi\u0119zi z bliskimi przestaj\u0105 by\u0107 czym\u015b abstrakcyjnym, odleg\u0142ym od naszego do\u015bwiadczenia, a staj\u0105 si\u0119 bole\u015bnie aktualne. Bohaterki i bohaterowie ksi\u0105\u017cek, autorki i autorzy staj\u0105 obok nas. Razem prze\u017cywamy nasze jedyne prywatne \u017cycie, a zarazem nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 histori\u0119. Bywamy s\u0142abi, pope\u0142niamy b\u0142\u0119dy, czasem sobie nie radzimy, czasem czujemy si\u0119 zbyt r\u00f3\u017cni albo gorsi od innych. Ale prawda jest taka, \u017ce nie tylko nam si\u0119 to przydarza. \u201eS\u0142ysz\u0119 ci\u0119, rozumiem ci\u0119\u201d \u2013 my\u015blisz. Prze\u017cywanie trudnych chwil razem jest zawsze \u0142atwiejsze, o wiele \u0142atwiejsze ni\u017c w samotno\u015bci.<\/p>\n

Literatura jest tak\u017ce sposobem rozmowy z lud\u017ami innych kultur i poszukiwania z nimi wsp\u00f3lnego gruntu. Dlaczego na przyk\u0142ad nie przeczyta\u0107 wsp\u00f3lnie powie\u015bci \u201ePo co idziesz, wilku?\u201d<\/strong> wsp\u00f3\u0142czesnej bia\u0142oruskiej pisarki Ewy Wie\u017cnawiec, dost\u0119pnej ju\u017c w wielu j\u0119zykach, i nie porozmawia\u0107 o niej z lud\u017ami w Austrii, Argentynie, Danii, Meksyku czy Gwinei R\u00f3wnikowej? Los rozrzuci\u0142 dzi\u015b Bia\u0142orusin\u00f3w po ca\u0142ym \u015bwiecie. A dlaczego nie przeczyta\u0107 tej ksi\u0105\u017cki tak\u017ce w samej Bia\u0142orusi albo nie pos\u0142ucha\u0107 jej w wersji audio?<\/p>\n

Dlaczego nie czyta\u0107 przek\u0142ad\u00f3w z innych j\u0119zyk\u00f3w na bia\u0142oruski i nie rozmawia\u0107 z lud\u017ami za granic\u0105 \u2013 i z tymi obok nas \u2013 o ich literaturze?<\/p>\n

Im wi\u0119cej mamy ze sob\u0105 kontaktu, tym mniej pozostajemy sobie obcy. I pewnego dnia mo\u017cemy rozpozna\u0107 w sobie nawzajem bliskich.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Trzech zwyci\u0119zc\u00f3w \u2013 jedna Nagroda<\/b><\/h3>\n

Wydarzenie stopniowo zbli\u017ca si\u0119 do kulminacji \u2013 og\u0142oszenia zwyci\u0119zc\u00f3w.<\/p>\n

Nagrod\u0105 za trzecie miejsce jest wydanie kolejnej ksi\u0105\u017cki. Decyzj\u0119 jury w tej sprawie og\u0142osi\u0142a jego cz\u0142onkini, badaczka literatury bia\u0142oruskiej Katarzyna Drozd-Urba\u0144ska. Przy aplauzie sali dyplom otrzyma\u0142 Zmicier Dziadzienka.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nagrod\u0105 za drugie miejsce jest stypendium tw\u00f3rcze: mo\u017cliwo\u015b\u0107 miesi\u0119cznej pracy w Szwecji, w Domu Pisarza na wyspie Gotlandia. Literaturoznawca, profesor i dramaturg Siarhiej Kawalou wr\u0119czy\u0142 dyplom Juhasi Kaladzie.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

I oto moment kulminacyjny: poeta, t\u0142umacz i honorowy przewodnicz\u0105cy Bia\u0142oruskiego PEN-u Andrej Chadanovi\u010d og\u0142asza czternastego laureata Nagrody im. Jerzego Giedroycia. Zostaje nim Siarhiej Dubawiec.<\/strong><\/p>\n\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

Uroczysta ceremonia zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wyst\u0119pem muzycznym go\u015bcia specjalnego, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 od dawna stanowi cz\u0119\u015b\u0107 naszego literackiego i kulturowego kontekstu \u2013 lidera zespo\u0142u J U\u0142adzimira Puhacza.<\/strong><\/p>\n

Muzyka sta\u0142a si\u0119 przed\u0142u\u017ceniem s\u0142owa. A mo\u017ce jego pauz\u0105. Bo Nagroda Giedroycia zawsze by\u0142a nie tylko o literaturze, lecz tak\u017ce o dialogu: trudnym, czasem ostrym, dyskusyjnym, ale koniecznym. O zderzeniu idei, pogl\u0105d\u00f3w i \u015bwiat\u00f3w. O tym, co nas \u0142\u0105czy i co dzieli. I o tym, co wci\u0105\u017c trzyma nas razem.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

W tym roku w finale spotka\u0142y si\u0119 trzy bardzo r\u00f3\u017cne historie, trzy do\u015bwiadczenia, trzy intonacje.<\/p>\n

Siarhiej Dubawiec \u2013 jeden z tych, kt\u00f3rzy pomagali Nagrodzie dojrzewa\u0107, zna j\u0105 jak w\u0142asny dom i jak labirynt: zasiada\u0142 w jury, zwyci\u0119\u017ca\u0142, przegrywa\u0142, ale zawsze wraca\u0142.<\/p>\n

Juhasia Kalada \u2013 nowa osoba w tej rozmowie, kt\u00f3ra patrzy na Giedroycia z zewn\u0119trznej, \u015bwie\u017cej perspektywy i odczuwa jego wp\u0142yw ju\u017c jako cz\u0119\u015b\u0107 pokolenia, kt\u00f3re przysz\u0142o po 2020 roku.<\/p>\n

\u0179micier Dziadzienka \u2013 autor maj\u0105cy w\u0142asn\u0105 histori\u0119 spor\u00f3w z Nagrod\u0105, a teraz znajduj\u0105cy si\u0119 blisko jej szczytu.<\/p>\n

S\u0105 jak trzy zwierciad\u0142a jednego procesu. Trzy r\u00f3\u017cne spojrzenia. Trzy sposoby rozumienia tego, kim dzi\u015b jest Giedroyc.<\/p>\n

Pytamy wi\u0119c i s\u0142uchamy.<\/p>\n

\u2013 Panie \u0179micierze, nieraz krytycznie ocenia\u0142 Pan Giedroycia i konkursy literackie w og\u00f3le. Teraz, gdy \u201eGry Kirke\u201d znalaz\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d faworyt\u00f3w, czy zmieni\u0142o si\u0119 Pana postrzeganie Nagrody? Co ona dla Pana osobi\u015bcie ods\u0142oni\u0142a albo postawi\u0142a pod znakiem zapytania?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u2013 Szczerze m\u00f3wi\u0105c, niewiele si\u0119 dla mnie zmienia. Nie po raz pierwszy bior\u0119 udzia\u0142 w tym wy\u015bcigu nagrodowym. Dla mnie sam udzia\u0142 oznacza chyba tylko tyle, \u017ce mog\u0119 sobie pozwoli\u0107 na mniejsz\u0105 dawk\u0119 krytyki wobec organizator\u00f3w, bo nie jestem ju\u017c obserwatorem z boku.<\/p>\n

Tegoroczna organizacja pozytywnie mnie zaskoczy\u0142a w por\u00f3wnaniu z poprzednimi latami: szerokie nag\u0142o\u015bnienie w mediach, wywiady, recenzje. Mo\u017cna by\u0142oby to jeszcze poszerzy\u0107 \u2013 doda\u0107 na przyk\u0142ad konkurs na czytelnicze opinie o ksi\u0105\u017ckach nominowanych \u2013 ale rozumiem, \u017ce wszystko zale\u017cy od ograniczonych mo\u017cliwo\u015bci organizator\u00f3w.<\/p>\n

Idealnie by\u0142oby oczywi\u015bcie, gdyby o laureatach Nagrody Giedroycia nie zapominano nast\u0119pnego dnia po jej wr\u0119czeniu. Bo przygotowania do kolejnego sezonu powinny zaczyna\u0107 si\u0119 od razu po zako\u0144czeniu obecnego, a laureaci mogliby by\u0107 takim \u201epomostem przej\u015bciowym\u201d mi\u0119dzy sezonami: wyst\u0119powa\u0107, promowa\u0107 Nagrod\u0119 i tak dalej. Ale zn\u00f3w \u2013 rozumiem, \u017ce mo\u017cliwo\u015bci nie s\u0105 nieograniczone.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

\u2013 Juhasio, po raz pierwszy znalaz\u0142a si\u0119 Pani w kr\u0119gu Nagrody, cho\u0107 zapewne obserwowa\u0142a j\u0105 Pani wcze\u015bniej z boku. Patrz\u0105c z dzisiejszej perspektywy: co jest wa\u017cniejsze w nagrodzie literackiej \u2013 uznanie, symbolika czy wsp\u00f3lnota, kt\u00f3r\u0105 ona tworzy?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u2013 Spo\u015br\u00f3d zaproponowanych odpowiedzi wybra\u0142abym \u201euznanie\u201d.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

\u2013 Panie Siarhieju, Nagroda Giedroycia jest Panu znana od wewn\u0105trz i z zewn\u0105trz: jako autorowi, cz\u0142onkowi jury i obserwatorowi. Czy przez te lata zmieni\u0142a si\u0119 dla Pana jej rola \u2013 mi\u0119dzy nadziej\u0105 a zm\u0119czeniem, mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem a tym, czym sta\u0142a si\u0119 dzi\u015b?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u2013 Moim zdaniem Nagroda Giedroycia dojrza\u0142a, wzmocni\u0142a si\u0119 jako bodziec dla autor\u00f3w \u2013 by pisa\u0107, by\u0107 jak najciekawszymi, widzie\u0107 siebie w kontek\u015bcie innych. Nagroda pozbywa si\u0119 pewnej \u201eklanowo\u015bci\u201d, stara si\u0119 by\u0107 trampolin\u0105 dla wyj\u015bcia bia\u0142oruskiej ksi\u0105\u017cki w szerszy \u015bwiat, a przy tym niemal zawsze pozostaje nieprzewidywalna. \u017bycz\u0119 Nagrodzie owocno\u015bci na wszystkich tych kierunkach!<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n

\u2026 Jerzy Giedroyc do ko\u0144ca \u017cycia mieszka\u0142 i pracowa\u0142 pod Pary\u017cem, przybli\u017caj\u0105c demokratyczne przemiany w Polsce. Dzisiejsi finali\u015bci Nagrody jego imienia zostali rozrzuceni przez burz\u0119 roku 2020 \u2013 do Polski, Litwy, Czech, Szwecji\u2026 Ale podobnie jak Giedroyc, my\u015blami pozostaj\u0105 tam, sk\u0105d wyszli. Nosz\u0105 Bia\u0142oru\u015b w sercu \u2013 kraj, z kt\u00f3rego wyr\u00f3s\u0142 ich g\u0142os. Pisz\u0105 o tym, co boli, i o tym, co daje si\u0142\u0119. Swoimi s\u0142owami urzeczywistniaj\u0105 marzenie setek tysi\u0119cy ludzi o powrocie z w\u0142asnych Zanzibar\u00f3w do domu \u2013 do Mi\u0144ska, Po\u0142ocka, Grodna\u2026<\/p>\n

Na zako\u0144czenie warto doda\u0107, \u017ce Siarhiej Dubawiec w swoim wyst\u0105pieniu zapowiedzia\u0142: ci\u0105g dalszy jego literackiej spowiedzi jeszcze nast\u0105pi.<\/p>\n

\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n \"\"\r\n <\/div>\r\n\n\n
\n

organizatorzy nagrody<\/b>\u00a0| Bia\u0142oruski PEN i Mi\u0119dzynarodowy Zwi\u0105zek Pisarzy Bia\u0142oruskich<\/p>\n

organizatorzy gali\u00a0<\/b>|\u00a0Bia\u0142oruski PEN, Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, Polski PEN Club, Bia\u0142oruskie Towarzystwo Kulturalne \u201eChatka\u201d, Mi\u0119dzynarodowy Zwi\u0105zek Pisarzy Bia\u0142oruskich<\/p>\n

partnerzy gali<\/b>\u00a0|\u00a0wydawnictwo audiobook\u00f3w Audiobooks.by, Reform.news, Europejskie Radio dla Bia\u0142orusi, Numar8Production<\/p>\n

wsp\u00f3\u0142finansowanie<\/b>\u00a0| projekt zosta\u0142 dofinansowany przez Fundacj\u0119 Solidarno\u015bci Mi\u0119dzynarodowej\u00a0w ramach polskiej wsp\u00f3\u0142pracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. Publikacja wyra\u017ca wy\u0142\u0105cznie pogl\u0105dy autora i nie mo\u017ce by\u0107 uto\u017csamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Najwa\u017cniejsza bia\u0142oruska nagroda literacka nosi imi\u0119 Jerzego Giedroycia \u2013 intelektualisty, cz\u0142owieka wolno\u015bci, architekta nowej Europy. Z emigracji ni\u00f3s\u0142 idee demokratycznej Polski poprzez czasopismo \u201eKultura\u201d i ksi\u0105\u017cki wydawnictwa \u201eInstytut Literacki\u201d, kszta\u0142towa\u0142 my\u015bl polityczn\u0105 i literack\u0105, wiar\u0119 w si\u0142\u0119 s\u0142owa. Dzi\u015b podobn\u0105 misj\u0119 maj\u0105 bia\u0142oruscy autorzy na emigracji: pisa\u0107 o tym, o czym niebezpiecznie jest m\u00f3wi\u0107 w<\/p>\n","protected":false},"author":117,"featured_media":20916,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[4614],"class_list":["post-20915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","tag-premiya-gedrojczya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/117"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20915"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23120,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20915\/revisions\/23120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}