{"id":20828,"date":"2025-11-12T11:49:01","date_gmt":"2025-11-12T11:49:01","guid":{"rendered":"https:\/\/penbelarus.org\/?p=20828"},"modified":"2025-11-28T13:14:02","modified_gmt":"2025-11-28T13:14:02","slug":"uladzimir-maczkevich-bez-gramadzyanskaj-supolnasczi-ne-trymaeczcza-ni-prauda-ni-ulada","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/2025\/11\/12\/uladzimir-maczkevich-bez-gramadzyanskaj-supolnasczi-ne-trymaeczcza-ni-prauda-ni-ulada.html","title":{"rendered":"U\u0142adzimir Mackievi\u010d: Bez spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego nie utrzyma si\u0119 ani prawda, ani w\u0142adza"},"content":{"rendered":"

To wywiad jest cz\u0119\u015bci\u0105 zbioru \u201eG\u0142os pokolenia wolno\u015bci\u201d \u2013 \u017cywego \u015bwiadectwa tw\u00f3rczej i obywatelskiej obecno\u015bci tych, kt\u00f3rzy nie utracili swojego g\u0142osu nawet na wygnaniu. Zbi\u00f3r opowiada o\u00a0laureatach nagrody \u201eG\u0142os pokolenia wolno\u015bci\u201d<\/a>, ustanowionej przez Bia\u0142oruski PEN we wsp\u00f3\u0142pracy z Centrum Praw Cz\u0142owieka \u201eViasna\u201d (Human Rights Center \u201cViasna\u201d), Bia\u0142oruskim Stowarzyszeniem Dziennikarzy (Belarusian Association of Journalists), Press Clubem Belarus (Press Club Belarus) oraz Fundacj\u0105 \u201eWolna Prasa dla Europy Wschodniej\u201d (Free Press for Eastern Europe).<\/em><\/p>\n

15 listopada 2025 roku (sobota) o godz. 17:00\u00a0w Europejskim Centrum Solidarno\u015bci (Gda\u0144sk, plac Solidarno\u015bci 1)\u00a0odb\u0119dzie si\u0119 publiczna dyskusja<\/a>\u00a0z udzia\u0142em laureat\u00f3w i laureatek oraz prezentacja zbioru \u201eG\u0142os pokolenia wolno\u015bci\u201d.<\/em><\/p>\n

Rozw\u00f3j poprzez spotkania i nauk\u0119 \u2013 ludzie, nie instytucje<\/strong><\/h4>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 pan w obwodzie irkuckim, w rodzinie bia\u0142oruskich zes\u0142a\u0144c\u00f3w. W jaki spos\u00f3b ta przestrze\u0144 \u2013 ch\u0142\u00f3d, wygnanie, poczucie obco\u015bci \u2013 ukszta\u0142towa\u0142a pa\u0144skie odczuwanie wolno\u015bci i niewoli? Czy mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce filozofia losu zacz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c tam, na zes\u0142aniu?<\/em><\/strong><\/p>\n

Historia mojej filozofii? Raczej nie. Ale sprzeciwu \u2013 zdecydowanie tak. Poczucie niezgody na w\u0142adz\u0119 sowieck\u0105 i nieufno\u015b\u0107 wobec niej wyssa\u0142em z mlekiem matki. Bia\u0142orusini na zes\u0142aniu tworzyli wsp\u00f3lnot\u0119: spotykali si\u0119 na \u015bwi\u0119ta, wpadali na odwiedziny, rozmawiali. S\u0142ucha\u0142em tego wszystkiego jako dziecko. To nieme \u015bwiadectwo niesprawiedliwo\u015bci formowa\u0142o moj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to wychowanie przygotowa\u0142o mnie do przysz\u0142ej dzia\u0142alno\u015bci \u2013 w szerokim, obywatelskim znaczeniu.<\/p>\n

Potem przysz\u0142y Grodno, Leningrad, Wilno: zmiana szko\u0142y intelektualnej, zmiana otoczenia. Co okaza\u0142o si\u0119 kluczowe: spotkania z osobisto\u015bciami tamtej epoki, odmienne tradycje, a mo\u017ce rygor sowieckiego systemu edukacji?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nie uwa\u017cam, \u017cebym otrzyma\u0142 z\u0142e wykszta\u0142cenie. Wr\u0119cz przeciwnie, wydzia\u0142 psychologii na Leningradzkim Uniwersytecie Pa\u0144stwowym sta\u0142 na bardzo wysokim poziomie. Dosta\u0142em si\u0119 tam po s\u0142u\u017cbie wojskowej. By\u0142y pewne trudno\u015bci, ale szybko z\u0142apa\u0142em ten rytm. Jednak mniej wi\u0119cej na trzecim roku przysz\u0142o rozczarowanie. Psychologia, kt\u00f3ra jeszcze w szkole mnie zafascynowa\u0142a, zacz\u0119\u0142a mi si\u0119 wydawa\u0107 ograniczona. Poci\u0105gn\u0119\u0142o mnie do filozofii. Najwa\u017cniejszy by\u0142 jednak nie przedmiot, a ludzie. Szuka\u0142em czego\u015b swojego: chodzi\u0142em na wyk\u0142ady wybitnych my\u015blicieli, s\u0142ucha\u0142em tych, od kt\u00f3rych by\u0142o si\u0119 czego uczy\u0107.<\/p>\n

I znalaz\u0142 si\u0119 nauczyciel?<\/em><\/strong><\/p>\n

Tak. Gieorgij Szczedrowicki. Pozna\u0142em go na konferencjach studenckich i tak trafi\u0142em na jego seminarium w Moskwie. To by\u0142o dla mnie ol\u015bnienie. Uczniem zosta\u0142em dopiero oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. Ale to on nauczy\u0142 mnie patrze\u0107 na my\u015blenie jak na dzia\u0142anie.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: Andrei Schutt<\/figcaption><\/figure>\n

P\u00f3\u017aniej by\u0142o Wilno. Trafi\u0142em tam w ramach pa\u0144stwowego nakierowania \u2013 przydzielono mnie do pracy w zak\u0142adzie aparatury pomiarowej nr 555. Przepracowa\u0142em osiem miesi\u0119cy i\u2026 skierowanie cofni\u0119to. Nie dopuszczono mnie do pracy w zak\u0142adzie wojskowym.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na pochodzenie, rodzic\u00f3w z Syberii?<\/strong> <\/em><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce raczej chodzi\u0142o o moj\u0105 studenckie \u017cycie \u2013 nieformalne dyskusje, przyjaciele, kt\u00f3rzy nie pasowali do komsomolskiego porz\u0105dku. Pewnie mi si\u0119 przygl\u0105dali.<\/p>\n

I wtedy spotkanie z doktorem Aleksiejczykiem?<\/em><\/strong><\/p>\n

Trudny cz\u0142owiek, z reputacj\u0105, r\u00f3\u017cne rzeczy o nim m\u00f3wili. Moim zdaniem by\u0142 jedn\u0105 z os\u00f3b, kt\u00f3re najlepiej rozumia\u0142y cz\u0142owieka sowieckiego. Doskonale zna\u0142 psychologi\u0119 tego, co rozumiemy pod poj\u0119ciem \u201ekomuna\u201d. Wiele mnie nauczy\u0142\u2026 Potem uczyli mnie: \u00dclo Vooglaid z Estornii, Jurij \u0141otman, kt\u00f3rego wyrzucono z Leningradu i w Tartu otworzy\u0142 now\u0105 szko\u0142\u0119 filozoficzn\u0105.<\/p>\n

Moje podej\u015bcie, filozofia dzia\u0142ania, ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 z tego, co od nich przej\u0105\u0142em. Taka to droga poprzez spotkania i nauk\u0119 \u2013 poprzez ludzi, nie instytucje.<\/p>\n

Politycy nie znale\u017ali oparcia w spo\u0142ecze\u0144stwie obywatelskim<\/strong><\/h4>\n

Kiedy filozofia przerodzi\u0142a si\u0119 w polityk\u0119? Jak pan odczu\u0142, \u017ce staje si\u0119 postaci\u0105 publiczn\u0105, odpowiedzialn\u0105 wobec spo\u0142ecze\u0144stwa?<\/em><\/strong><\/p>\n

To dzia\u0142o si\u0119 stopniowo. Mieszka\u0142em na \u0141otwie od 1987 do 1992 r.: schy\u0142ek pieriestrojki, rozpad Zwi\u0105zku. Wspiera\u0142em Front Ludowy \u0141otwy, mia\u0142em przyjaci\u00f3\u0142 w miejscowych kr\u0119gach, nawet zaproszono mnie jako doradc\u0119 do Ministerstwa do spraw narodowo\u015bciowych w pierwszym rz\u0105dzie niepodleg\u0142ej \u0141otwy. Nie czu\u0142em jednak, \u017ce jestem u siebie.<\/p>\n

Prawdziwa dzia\u0142alno\u015b\u0107 publiczna zacz\u0119\u0142a si\u0119, kiedy \u015bwiadomie postanowi\u0142em wr\u00f3ci\u0107 do Bia\u0142orusi. My\u015bla\u0142em o tym od dawna, ale okoliczno\u015bci nie sprzyja\u0142y. Dopiero w 1994 r. wszystko u\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107. Wr\u00f3ci\u0142em jako cz\u0142owiek w pe\u0142ni ukszta\u0142towany i gotowy, by aktywnie uczestniczy\u0107 w \u017cyciu publicznym.<\/p>\n

Od razu w epicentrum: kampani\u0119 wyborcz\u0105 Stanis\u0142a\u016da \u0160u\u0161kievi\u010da. Dalej \u2013 pierwsze pr\u00f3by samodzielnego dzia\u0142ania politycznego, nowe struktury, nowe idee. Jak pan wspomina ten czas? Kiedy w bia\u0142oruskiej polityce pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 reprezentowania swoich warto\u015bci<\/em>?<\/strong><\/p>\n

To by\u0142 czas nadziei i pomy\u0142ek. W pewnym momencie zrozumia\u0142em, \u017ce Bia\u0142oruski Front Ludowy (BNF) z Pa\u017aniakiem nie ma przysz\u0142o\u015bci. Nie ze wzgl\u0119du na ludzi, tylko ze wzgl\u0119du na strategi\u0119. Spo\u0142ecze\u0144stwo nie akceptowa\u0142o takiego stylu uprawiania polityki. Analizuj\u0105c sytuacj\u0119, widzia\u0142em, \u017ce potrzebne jest inne podej\u015bcie.<\/p>\n

W 1995 r., po wyborach do Rady Najwy\u017cszej XIII kadencji, w gabinecie Piotra Marca\u016da, redaktora naczelnego \u201eBie\u0142orusskoj Die\u0142owoj Gaziety\u201d, \u00a0zebra\u0142a si\u0119 grupa: Aleh Manaje\u016d, Pavie\u0142 Daniejka, Juryj Drakachrust, Micha\u0142 Zaleski, Kanstancin Z\u0142otnika\u016d. Zacz\u0119li\u015bmy dyskutowa\u0107 i tak narodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 na now\u0105 parti\u0119.<\/p>\n

I latem j\u0105 rozbudowywali\u015bmy. Zjednoczona Partia Obywatelska powsta\u0142a z po\u0142\u0105czenia dw\u00f3ch ugrupowa\u0144: ADPB i \u015brodowiska Wasila Sz\u0142yndzikawa. Do\u0142\u0105czyli do nas te\u017c ludzie z partii \u201eZgoda Ludowa\u201d: Karpienka, Hanczar, a p\u00f3\u017aniej Labied\u017aka. Partia zacz\u0119\u0142a b\u0142yskawicznie zyskiwa\u0107 na znaczeniu. Szybko jednak skupi\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pracy w parlamencie, trac\u0105c kontakt z baz\u0105. W ko\u0144cu odszed\u0142em.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

Nie chcia\u0142 pan by\u0107 w systemie bez impulsu?<\/em><\/strong><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie. Andrej Sannika\u016d, Piotr Marca\u016d, Viktar Iva\u0161kievi\u010d, Zmicier Bandarenka i ja zainicjowali\u015bmy platform\u0119 obywatelskiej solidarno\u015bci \u2013 \u201eKart\u0119\u201997\u201d. Pierwszy apel podpisa\u0142o sto dwadzie\u015bcia znanych osobisto\u015bci: intelektualist\u00f3w, polityk\u00f3w, dziennikarzy. To by\u0142 wyra\u017any sygna\u0142, \u017ce w kraju wci\u0105\u017c jest energia do dzia\u0142ania.<\/p>\n

Jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy partyjniakami a lud\u017ami z organizacji pozarz\u0105dowych?<\/em><\/strong><\/p>\n

Po przewrocie z 1996 r. Rada Najwy\u017csza w Bia\u0142orusi przesta\u0142a istnie\u0107. Partie, jako narz\u0119dzie wp\u0142ywu, nie mia\u0142y ju\u017c racji bytu. Energia musia\u0142a szuka\u0107 uj\u015bcia w szerokim ruchu spo\u0142ecznym \u2013 w sektorze pozarz\u0105dowym. Tu jednak pojawi\u0142 si\u0119 problem: dzia\u0142acze NGO przyj\u0119li europejsk\u0105 postaw\u0119 apolityczno\u015bci. A podejrzliwi i zaborczy partyjniacy przestrzegali: \u201eNie pchajcie si\u0119 do polityki \u2013 to nasze podw\u00f3rko!\u201d.<\/p>\n

W efekcie nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am. I to on uniemo\u017cliwi\u0142 budow\u0119 masowego ruchu. Zgromadzenie NGO, powo\u0142ane w tamtym czasie, by\u0142o krokiem w dobrym kierunku, ale zabrak\u0142o konsekwencji. L\u0119k przed upolitycznieniem by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0105. Politycy nie znale\u017ali oparcia w spo\u0142ecze\u0144stwie obywatelskim, przez co stracili z nim kontakt. To jedna z g\u0142\u00f3wnych przyczyn s\u0142abo\u015bci naszej opozycji.<\/p>\n

Ruch wyrazisty i silny, ale bez trwa\u0142ej konstrukcji<\/strong><\/h4>\n

Os\u0142abienie ruchu obywatelskiego to wina samych represji czy chodzi te\u017c o wewn\u0119trzne podzia\u0142y i zm\u0119czenie?<\/strong><\/em><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, to wypadkowa wielu czynnik\u00f3w. Jednak jako praktyk, a nie tylko filozof, powiem tak: gdy pojawi\u0142a si\u0119 inicjatywa \u201ePartnerstwa Wschodniego\u201d, zaproponowa\u0142em, by w jej ramach stworzy\u0107 Narodow\u0105 Platform\u0119 Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego Bia\u0142orusi. Chodzi\u0142o o to, by nasz g\u0142os \u2013 g\u0142os spo\u0142eczny, obywatelski \u2013 nie by\u0142 traktowany jako dodatek, tylko sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnorz\u0119dnym partnerem dla w\u0142adzy pa\u0144stwowej i parlamentu. Bez tego kraj nie mo\u017ce z\u0142apa\u0107 r\u00f3wnowagi ani oddechu. My wci\u0105\u017c nie nauczyli\u015bmy si\u0119 oddycha\u0107 pe\u0142n\u0105 piersi\u0105.<\/p>\n

M\u00f3j pomys\u0142 zak\u0142ada\u0142, \u017ce w kluczowym momencie (takim jak ten z 2020 r.) Bia\u0142oru\u015b b\u0119dzie ju\u017c dysponowa\u0107 sprawn\u0105, zintegrowan\u0105 ideowo i organizacyjnie struktur\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Struktur\u0105, kt\u00f3ra mog\u0142aby sta\u0107 si\u0119 filarem politycznego procesu, a nie tylko jego przybud\u00f3wk\u0105.<\/p>\n

Jednak wielu lider\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego tego czasu wci\u0105\u017c ba\u0142o si\u0119 upolitycznienia jak ognia.<\/em><\/strong><\/p>\n

Przez trzy lata, gdy by\u0142em koordynatorem platformy, ci\u0105gle s\u0142ysza\u0142em zarzuty: \u201eZa du\u017co polityzacji!\u201d. No i otrzymali\u015bmy w 2015 r. wybory pozbawione jakiekolwiek tre\u015bci, wr\u0119cz haniebne. Potencja\u0142 platformy stopniowo si\u0119 wypala\u0142: powoli i po cichu. Gdy nadszed\u0142 rok 2020, nie mieli\u015bmy \u017cadnego zaplecza.<\/p>\n

Trzeba by\u0142o zaczyna\u0107 od nowa, ale tworzyli to ju\u017c zupe\u0142nie inni ludzie: z biznesowym podej\u015bciem i energi\u0105 specjalist\u00f3w od PR-u. Ich si\u0142a tkwi\u0142a w komunikacji i technologiach promocyjnych, a nie w woli politycznej czy strukturach organizacyjnych. Cho\u0107 w kilka miesi\u0119cy uda\u0142o im si\u0119 stworzy\u0107 wyrazisty, pot\u0119\u017cny ruch, to brakowa\u0142o mu solidnych fundament\u00f3w. Natomiast Platforma Narodowa, kt\u00f3ra mog\u0142aby sta\u0107 si\u0119 jego podstaw\u0105, nie wzi\u0119\u0142a w tym udzia\u0142u, bo utraci\u0142a elastyczno\u015b\u0107 i inicjatyw\u0119.<\/p>\n

Zaanga\u017cowali si\u0119 poszczeg\u00f3lni dzia\u0142acze, ale strukturalnie platforma nie zadzia\u0142a\u0142a. Dlatego sko\u0144czy\u0142o si\u0119 tak, jak si\u0119 sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

Mi\u0119dzy refleksj\u0105 a praktyk\u0105 nie ma przepa\u015bci<\/strong><\/h4>\n

Gdzie, wed\u0142ug pana, przebiega granica mi\u0119dzy my\u015bleniem jako wyt\u0142umaczeniem, a my\u015bleniem jako tworzeniem rzeczywisto\u015bci? Kim jest pan dzisiaj: strategiem, moderatorem, intelektualist\u0105-prowokatorem \u2013 a mo\u017ce wszystkim po trochu?<\/em><\/strong><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w tej kwestii odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 do mojego mistrza, Gieorgija Szczedrowickiego, tw\u00f3rcy metodologii my\u015bli i dzia\u0142ania. By\u0142em jego uczniem, a teraz jestem kontynuatorem jego dzie\u0142a. Zapytany, czym jest ta metodologia, odpowiada\u0142: to filozofia praktyczna. Spos\u00f3b na rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w organizacyjnych i praktycznych poprzez intensywn\u0105 prac\u0119 umys\u0142u, poprzez dog\u0142\u0119bne badanie rzeczywisto\u015bci. Nie jestem zatem teoretykiem w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu. Jestem metodologiem, dla kt\u00f3rego my\u015blenie jest narz\u0119dziem dzia\u0142ania. Synteza teorii i praktyki \u2013 oto istota rzeczy. Pozwala ona po\u0142\u0105czy\u0107 najwy\u017csze poziomy refleksji \u2013 naukowej i filozoficznej \u2013 z prac\u0105 organizacyjn\u0105 w ka\u017cdej dziedzinie: od edukacji, przez biznes, po polityk\u0119.<\/p>\n

Metodolodzy zaj\u0119li si\u0119 polityk\u0105 stosunkowo p\u00f3\u017ano, ju\u017c po \u015bmierci za\u0142o\u017cycieli nurtu. Niestety, w naszym \u015brodowisku nast\u0105pi\u0142 ideologiczny roz\u0142am: cz\u0119\u015b\u0107 zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 w stron\u0119 ruskiego miru, a cz\u0119\u015b\u0107 obra\u0142a proeuropejski, demokratyczny kierunek. Ja r\u00f3wnie\u017c musia\u0142em dokona\u0107 wyboru: poszed\u0142em t\u0105 drug\u0105 drog\u0105 i zacz\u0105\u0142em rozwija\u0107 metodologi\u0119 na gruncie bia\u0142oruskim.<\/p>\n

Nie widz\u0119 sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy refleksj\u0105 a praktyk\u0105. A je\u015bli niekt\u00f3re moje dzia\u0142ania odbierane s\u0105 jako prowokacja, to wynika to z czego\u015b innego: s\u0105 one efektem analizy i pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na wyzwania, jakie stawia przed nami rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n

Sarkastyczne podej\u015bcie pana oponent\u00f3w to problem j\u0119zyka czy perspektywy? Czy intelektualista powinien obni\u017ca\u0107 poziom, by by\u0107 zrozumianym, czy raczej ci\u0105gn\u0105\u0107 swoj\u0105 publiczno\u015b\u0107 w g\u00f3r\u0119?<\/em><\/strong><\/p>\n

Atakowano mnie z r\u00f3\u017cnych stron. Nawet moi przyjaciele-filozofowie zarzucali mi, \u017ce zajmuj\u0119 si\u0119 polityczn\u0105 krz\u0105tanin\u0105, kt\u00f3ra nie przystoi filozofowi. M\u00f3wi\u0142 tak Valancin Akudovi\u010d, twierdzi\u0142 tak Ihar Babko\u016d, ubolewali nad tym akademicy z Bia\u0142oruskiego Uniwersytetu Pa\u0144stwowego. Ale byli te\u017c tacy, kt\u00f3rzy do nas do\u0142\u0105czali. Pavie\u0142 Barko\u016dski, p\u00f3\u017aniej filozofowie z Europejskiego Uniwersytetu Humanistycznego: U\u0142adzimir Fursa, Tacciana \u0160ycava. Oni rozumieli, \u017ce to nie fanaberia, lecz obywatelska postawa filozofa.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

Zreszt\u0105, to \u017cadna nowo\u015b\u0107 \u2013 mamy historyczne wzorce. Wystarczy wspomnie\u0107 rok 1968: filozofia i ruchy spo\u0142eczne sz\u0142y rami\u0119 w rami\u0119. Foucault, Sartre, Marcuse w Pary\u017cu, Pato\u010dka i Havel w Pradze, Janouch i fundacja Karta 77\u2026 Nie ma nic dziwnego w tym, \u017ce filozofowie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 publicznie, oferuj\u0105c swoje metody, nawet je\u015bli nie zawsze s\u0105 one \u0142atwe w odbiorze.<\/p>\n

Gdy zrozumieli to moi koledzy, gdy dostali\u015bmy wsparcie od filozof\u00f3w z zagranicy (cho\u0107by od Gintautasa Ma\u017eeikisa z Kowna) czy od polskich intelektualist\u00f3w i ludzi z Solidarno\u015bci (Jacka Kuronia, Adama Michnika) \u2013 sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce problem le\u017cy nie w samej metodzie, ale w tym, \u017ce bia\u0142oruska filozofia wci\u0105\u017c by\u0142a w powijakach i dopiero szuka\u0142a w\u0142asnego g\u0142osu.<\/p>\n

Musimy by\u0107 narodem nowoczesnym i europejskim, folklor nam nie pomo\u017ce<\/strong><\/h4>\n

We\u017amy si\u0119 za przyziemne: czy w Bia\u0142orusi znajdzie si\u0119 miejsce dla stratega-intelektualisty? Co jest potrzebne my\u015blicielowi, \u017ceby nie tylko sta\u0107 si\u0119 przewodnikiem, ale i dyrygentem?<\/strong> <\/em><\/p>\n

Odpowiadaj\u0105c bez udawanej skromno\u015bci, w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych nie widzia\u0142em ludzi, kt\u00f3rzy by temu podo\u0142ali. Pojawiali si\u0119 jednak m\u0142odzi badacze, kt\u00f3rzy de facto stworzyli bia\u0142oruski j\u0119zyk filozoficzny. To bardzo wa\u017cny moment, bo j\u0119zyk jest fundamentem dla filozofii. Dlatego wszystkie istniej\u0105ce szko\u0142y maj\u0105 sw\u00f3j j\u0119zyk narodowy: niemiecki, angielski, francuski\u2026<\/p>\n

W dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ani rosyjska, ani bia\u0142oruska filozofia nie istnia\u0142y \u2013 nale\u017ca\u0142o j\u0105 stworzy\u0107. Wcze\u015bniej podj\u0105\u0142 si\u0119 tego Ihnat Kan\u010de\u016dski (Abdzira\u0142ovi\u010d), a w naszych czasach \u2013 Akudovi\u010d, Dubaviec i inni. My zaczynali\u015bmy od zera: poprzez dyskusje, poprzez projekt \u201eBia\u0142oruska my\u015bl dekady\u201d, poprzez wsp\u00f3lne teksty autor\u00f3w pisz\u0105cych po rosyjsku i bia\u0142orusku.<\/p>\n

Ten proces post\u0119powa\u0142 powoli, ale zbudowa\u0142 podwaliny. Niestety, do 2020 r. nie zdo\u0142ali\u015bmy sta\u0107 si\u0119 na tyle wp\u0142ywowym o\u015brodkiem intelektualnym, by m\u00f3c kszta\u0142towa\u0107 procesy spo\u0142eczne. Zabrak\u0142o nam na to zar\u00f3wno zasob\u00f3w, jak i czasu.<\/p>\n

Gdyby mia\u0142 pan stre\u015bci\u0107 swoje podej\u015bcie w jednej formule, co by\u0142oby kluczowe?<\/em><\/strong><\/p>\n

Moje podej\u015bcie mo\u017cna uj\u0105\u0107 w formule: polityka kulturalna. To koncepcja, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy perspektyw\u0119 filozoficzn\u0105 z praktyk\u0105 organizacyjn\u0105. Opiera si\u0119 ona na dw\u00f3ch triadach.<\/p>\n

Pierwsza triada to etapy procesu: desowietyzacja, bia\u0142orutenizacja i europeizacja.<\/p>\n

Bez ca\u0142kowitej desowietyzacji nie ukszta\u0142tujemy w\u0142asnej, bia\u0142oruskiej to\u017csamo\u015bci \u2013 nie tylko w wymiarze j\u0119zykowym, ale tak\u017ce ekonomicznym, kulturowym i obywatelskim. P\u00f3\u017aniej nast\u0119puje bia\u0142orutenizacja \u2013 niezb\u0119dna, by w dobie globalizacji ocali\u0107 nasz\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 jako narodu. Dopiero wtedy mo\u017cliwa staje si\u0119 europeizacja \u2013 wej\u015bcie do wielkiego dialogu cywilizacji w roli suwerennego podmiotu.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

Bia\u0142orusini \u0142atwo si\u0119 asymiluj\u0105, b\u0142yskawicznie wtapiaj\u0105 si\u0119 w inne kultury\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

To nasza wielka si\u0142a i zarazem s\u0142abo\u015b\u0107. \u017beby nasz g\u0142os zosta\u0142 us\u0142yszany, musimy by\u0107 narodem nowoczesnym i europejskim, folklor tu nie pomo\u017ce. To jak z tym tureckim astronomem z \u201eMa\u0142ego Ksi\u0119cia\u201d: w tradycyjnym stroju nikt go nie s\u0142ucha\u0142; gdy jednak ubra\u0142 si\u0119 po europejsku \u2013 \u015bwiat go us\u0142ysza\u0142.<\/p>\n

Wspomnia\u0142 pan kiedy\u015b, \u017ce wszystko, co potrzebne do zmian, mo\u017cna, znowu\u017c, zamkn\u0105\u0107 w trzech s\u0142owach. Jakich?<\/em><\/strong><\/p>\n

Uniwersytet, partia, gazeta. Ale to tylko szyldy.<\/p>\n

\u201eUniwersytet\u201d to w gruncie rzeczy ca\u0142a sfera edukacji.<\/p>\n

\u201eGazeta\u201d to media i szeroko poj\u0119ta komunikacja.<\/p>\n

A \u201epartia\u201d to zorganizowane si\u0142y polityczne, kt\u00f3re s\u0105 w stanie wzi\u0105\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 nie tylko za sk\u0142adanie deklaracji, ale i za zarz\u0105dzanie tymi skomplikowanymi procesami, o kt\u00f3rych wspomina\u0142em.<\/p>\n

Zale\u017ca\u0142o mi na tym, by ta idea (mo\u017ce pod inn\u0105 nazw\u0105, ale w praktyce) znalaz\u0142a odzwierciedlenie w dokumentach programowych Zjednoczonej Partii Obywatelskiej, \u201eKarty\u201997\u201d, a p\u00f3\u017aniej Bia\u0142oruskiej Chrze\u015bcija\u0144skiej Demokracji. W przypadku \u201eKarty\u201d, dzi\u0119ki Jurasiowi Chadyce i Andrejowi Sannika\u016dowi uda\u0142o si\u0119 nawet osi\u0105gn\u0105\u0107 pewien konkret.<\/p>\n

Dlatego utworzyli\u015bcie Uniwersytet Ludowy?<\/em><\/strong><\/p>\n

Celem by\u0142o odtworzenie wsp\u00f3lnoty filomat\u00f3w i filaret\u00f3w. Ju\u017c na nowym poziomie, na cze\u015b\u0107 tych s\u0142awnych postaci, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y przed zamkni\u0119ciem Uniwersytetu Wile\u0144skiego. Wtedy te\u017c pojawi\u0142o si\u0119 w\u0142asne medium, strona Karta\u201997. Wykorzystywali\u015bmy radio, internet \u2013 wszystko, co mog\u0142o zadzia\u0142a\u0107. Jednak jako podmiot polityczny organizacja nie zaistnia\u0142a, program przyj\u0119to tylko cz\u0119\u015bciowo. O tym mo\u017cna pisa\u0107 ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Bia\u0142oru\u015b lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych: wzrost dyktatury, upadek opozycji<\/strong><\/h4>\n

Por\u00f3wnuj\u0105c Bia\u0142oru\u015b lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych z obecn\u0105 dekad\u0105 \u2013 jaka by\u0142a nasza g\u0142\u00f3wna zaprzepaszczona szansa?<\/em><\/strong><\/p>\n

Kraj nie wykorzysta\u0142 realnej szansy na transformacj\u0119 polityczn\u0105 i kulturow\u0105. Wielu obarcza win\u0105 \u0141ukaszenk\u0119, ale on pojawi\u0142 si\u0119 na scenie dopiero pod koniec 1993 roku \u2013 i to w\u0142a\u015bciwie dzi\u0119ki s\u0142abo\u015bci \u0160u\u0161kievi\u010da, kt\u00f3ry nie zdoby\u0142 si\u0119 na odwag\u0119, by upubliczni\u0107 raport antykorupcyjny, kt\u00f3ry przygotowano specjalnie dla niego.<\/p>\n

Jednak do najwi\u0119kszej kl\u0119ski dosz\u0142o jeszcze wcze\u015bniej, w 1992 r., kiedy to frakcji BNF w Radzie Najwy\u017cszej nie uda\u0142o si\u0119 przeforsowa\u0107 nowych wybor\u00f3w.<\/p>\n

Wszystko by\u0142o w r\u0119kach starego parlamentu.<\/em><\/strong><\/p>\n

Doczekali\u015bmy kampanii prezydenckiej z sowieckim parlamentem \u2013 komunistycznym i boja\u017aliwym. Deputowani bali si\u0119 w\u0142asnego cienia. Nawet decyzje o symbolice i niepodleg\u0142o\u015bci podejmowano tylko ze strachu. Ma\u0142a frakcja BNF zdo\u0142a\u0142a to przeprowadzi\u0107, ale nie doprowadzi\u0107 do nowych wybor\u00f3w. I od tamtego momentu inicjatywa zacz\u0119\u0142a si\u0119 wymyka\u0107. Lata 1992\u20131994 zredukowa\u0142y wp\u0142ywy Frontu do minimum. Nowe si\u0142y si\u0119 nie pojawi\u0142y, ponie\u015bli\u015bmy kl\u0119sk\u0119.<\/p>\n

Gdyby\u015bmy zsumowali g\u0142osy Pazniaka i \u0160u\u0161kievi\u010da \u2013 by\u0142aby szansa na zwyci\u0119stwo?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nie. Co najwy\u017cej druga tura. Jednak nawet to wymaga\u0142o zdecydowanych dzia\u0142a\u0144, a nikt nie chcia\u0142 wzi\u0105\u0107 sprawy w swoje r\u0119ce. Potem nadszed\u0142 rok 1996 i tu ju\u017c trzeba wspomnie\u0107 o braku dalekowzroczno\u015bci niekt\u00f3rych polityk\u00f3w, z Han\u010darem na czele.<\/p>\n

Co by\u0142o jego b\u0142\u0119dem?<\/em><\/strong><\/p>\n

15 listopada gwardia \u0141ukaszenki zaj\u0119\u0142a Centraln\u0105 Komisj\u0119 Wyborcz\u0105, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 Viktar. Nie zadba\u0142 o zorganizowanie oporu. Cho\u0107 si\u0142y jeszcze by\u0142y: \u201eBia\u0142y Legion\u201d, resztki Bia\u0142oruskiego Zjednoczenia Wojskowych Statkievi\u010da, zaanga\u017cowana m\u0142odzie\u017c\u2026 Mo\u017cna by\u0142o obroni\u0107 CKW, ale tego nie zrobiono. Potem zacz\u0105\u0142 si\u0119 zbi\u00f3r podpis\u00f3w pod wnioskiem o postawienie w stan oskar\u017cenia i zn\u00f3w wszystko sko\u0144czy\u0142o si\u0119 fiaskiem.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

By\u0142 pan w \u015brodku tych wydarze\u0144?<\/em><\/strong><\/p>\n

Mia\u0142em przepustk\u0119 do Rady Najwy\u017cszej jako asystent pos\u0142a. Pami\u0119tam, \u017ce zapyta\u0142em Han\u010dara: a co, je\u015bli zabraknie jednego-dw\u00f3ch g\u0142os\u00f3w? Odpowiedzia\u0142: \u201eWszystko pod kontrol\u0105!\u201d. Gdzie tam\u2026 Niekt\u00f3rzy deputowani ukrywali si\u0119 w gabinetach, nie przyszli na sal\u0119. To niewybaczalna niedba\u0142o\u015b\u0107 i niezrozumienie powagi sytuacji. Potem Cichinia i \u0160arecki nie wytrzymali moskiewskiego desantu Czernomyrdina \u2013 i oto ostateczna pora\u017cka.<\/p>\n

Cz\u0119sto pan m\u00f3wi, \u017ce rok 1996 m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 bia\u0142oruskim Majdanem.<\/em><\/strong><\/p>\n

Gdyby wtedy, w nocy z 25 na 26 listopada, Han\u010dar, Labied\u017aka, Bahdankievi\u010d i inni wpu\u015bcili ludzi z placu do budynku Rady Najwy\u017cszej, doda\u0142oby to odwagi deputowanym i nie pozwoli\u0142oby Moskwie ich z\u0142ama\u0107. Ale wszyscy bali si\u0119 ulicy, przera\u017ca\u0142 ich t\u0142um. Labied\u017aka zacz\u0105\u0142 potem organizowa\u0107 marsze, ale by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n

Potrz\u0105sanie pi\u0119\u015bciami po b\u00f3jce?<\/p>\n

Pomimo niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bci mogli po\u0142\u0105czy\u0107 frakcj\u0119 parlamentarn\u0105 z ulic\u0105 i zwyci\u0119\u017cy\u0107. Jednak zmarnowali swoj\u0105 szans\u0119: dyktatura zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 w si\u0142\u0119, a opozycja \u2013 s\u0142abn\u0105\u0107.<\/p>\n

Polityka, je\u015bli jest prawdziwa, wymaga precyzyjnej strategii. Trzeba rozumie\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 \u2013 czy jest si\u0119 w natarciu, czy w defensywie. A wszyscy zachowywali si\u0119 tak, jakby wygrywali, a w rzeczywisto\u015bci przegrywali.<\/p>\n

Czy pana zdaniem w dzisiejszej bia\u0142oruskiej diasporze jest inaczej?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nie zmieni\u0142o si\u0119 nic: iluzja dzia\u0142ania bez zrozumienia reali\u00f3w.<\/p>\n

I to nie jedyna szansa, kt\u00f3r\u0105 zaprzepa\u015bcili\u015bmy?<\/em><\/strong><\/p>\n

By\u0142y jeszcze dwa takie momenty: w 2006 i 2010 r., kiedy mo\u017cna by\u0142o rzuci\u0107 dyktaturze realne wyzwanie. Mo\u017ce nie wygra\u0107, ale przynajmniej wzmocni\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119. Natomiast rok 2020 \u2013 to ju\u017c zupe\u0142nie inny poziom.<\/p>\n

Pi\u0119knie i impetem, ale bez konkretnego celu, na \u015blepo<\/strong><\/h4>\n

Na czym polega\u0142 b\u0142\u0105d roku 2020?<\/em><\/strong><\/p>\n

Uliczna energia narodu, wielka i pot\u0119\u017cna, potkn\u0119\u0142a si\u0119 o brak podmiot\u00f3w zdolnych przekszta\u0142ci\u0107 ten wybuch w d\u0142ugotrwa\u0142y ruch. Mo\u017ce to uproszczenie, ale trafne. Tu trzeba m\u00f3wi\u0107 o strategii \u2013 o tym, co Lenin sformu\u0142owa\u0142 jako: \u201eDzi\u015b za wcze\u015bnie, jutro za p\u00f3\u017ano\u201d.<\/p>\n

Co pan przez to rozumie?<\/strong> <\/em><\/p>\n

Pierwsze dwa tygodnie po 9 sierpnia by\u0142y decyduj\u0105ce. To wtedy nale\u017ca\u0142o przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 \u2013 cho\u0107by cz\u0119\u015bciowo \u2013 i ustanowi\u0107 dwuw\u0142adz\u0119. Niestety zabrak\u0142o kogo\u015b, kto by si\u0119 na to odwa\u017cy\u0142. Babaryka nie szykowa\u0142 si\u0119 na zwyci\u0119stwo \u2013 jego list z aresztu pokaza\u0142, \u017ce nastawia\u0142 si\u0119 na pora\u017ck\u0119, a jego celem by\u0142a budowa partii, nie przej\u0119cie w\u0142adzy. Cichano\u016dskaja te\u017c nie pali\u0142a si\u0119 do zwyci\u0119stwa. \u0141atu\u0161ka do\u0142\u0105czy\u0142 zbyt p\u00f3\u017ano. A partie opozycyjne zepchni\u0119to na margines, bo sztabowcy si\u0119 ich obawiali.<\/p>\n

Czy to wszystko nie przypomina koncepcji trzech \u015bwiat\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 opisa\u0142 pan w ksi\u0105\u017cce \u201eGlobalne ocieplenie po zimnej wojnie\u201d?<\/em><\/strong><\/p>\n

Zgadza si\u0119. Bia\u0142oru\u015b dzieli si\u0119 na trzy \u015bwiaty.<\/p>\n

Pierwszy to \u015bwiat globalny: ludzie dysponuj\u0105cy zasobami, kompetencjami i mi\u0119dzynarodowymi kontaktami.<\/p>\n

Drugi \u2013 \u015bwiat narodowy: ludzie, kt\u00f3rym na sercu le\u017cy los Bia\u0142orusi.<\/p>\n

Trzeci \u2013 \u015bwiat lokalny: ci, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 sprawami w\u0142asnego podw\u00f3rka.<\/p>\n

Prawdziwa zmiana mog\u0142aby si\u0119 dokona\u0107 tylko wtedy, gdyby potencja\u0142 globalny po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z wol\u0105 narodow\u0105. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o.<\/p>\n

Wsp\u00f3lny j\u0119zyk znalaz\u0142 \u015bwiat pierwszy i trzeci\u2026 Blogerzy porwali t\u0142umy ludzi skupionych na lokalnych sprawach, a ci poszli za Babaryk\u0105, kto\u015b tak\u017ce poszed\u0142 za Capka\u0142\u0105, Kalesnikav\u0105 i Znakiem. Natomiast zawodowi politycy w\u0142\u0105czyli si\u0119 dopiero po fakcie, gdy by\u0142o ju\u017c po wszystkim. Efekt? Masowy zryw pozbawiony przyw\u00f3dztwa. Ludzie wyszli na ulice, p\u0142yn\u0119li przez miasto pi\u0119knie i impetem, ale bez konkretnego celu, na \u015blepo.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

Zachwyceni ruchem, nie martwili\u015bmy si\u0119 o kierunek?<\/em><\/strong><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie. P\u00f3\u0142 miliona ludzi z flagami: rozmawiaj\u0105, ciesz\u0105 si\u0119 z tego, \u017ce s\u0105 razem, \u017ce si\u0119 nie boj\u0105\u2026 Ale dok\u0105d to wszystko zmierza? Maszeruj\u0105 bez celu. Nie ma podmiotu, kt\u00f3ry by t\u0119 energi\u0119 ukierunkowa\u0142, organizowa\u0142, przeku\u0142 na strategi\u0119.<\/p>\n

Dlatego powtarzam: nie warto lekcewa\u017cy\u0107 nawet tego, co wymy\u015bli\u0142 Lenin, kt\u00f3ry jest dla mnie ludo\u017cerc\u0105, tw\u00f3rc\u0105 totalitaryzmu, ale by\u0142 to tak\u017ce i wybitny strateg. Potrafi\u0142 wyczu\u0107 moment, kiedy trzeba dzia\u0142a\u0107, nigdy nie przepuszcza\u0142 okazji.<\/p>\n

Zwierciad\u0142o-2020: nie da si\u0119 wygra\u0107 wojny bez sztabu generalnego<\/strong><\/h4>\n

Powiedzia\u0142 pan kiedy\u015b, \u017ce \u201eBia\u0142orusini musz\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 patrze\u0107 na siebie bez z\u0142udze\u0144\u201d. Co wi\u0119c ujrzymy, spogl\u0105daj\u0105c w zwierciad\u0142o roku 2020?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nar\u00f3d, kt\u00f3ry sam siebie zaskoczy\u0142. Niezwyk\u0142\u0105 zdolno\u015b\u0107 do solidarno\u015bci. Gotowo\u015b\u0107 do po\u015bwi\u0119cenia pieni\u0119dzy, pracy, mienia, a nierzadko i \u017cycia. To by\u0142 prawdziwy cud. Nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 te\u017c znik\u0105d. By\u0142 oparty na do\u015bwiadczeniu solidarno\u015bci z czas\u00f3w pandemii COVID-19, kiedy spo\u0142ecze\u0144stwo przej\u0119\u0142o na siebie zadania, kt\u00f3rym nie podo\u0142a\u0142o pa\u0144stwo. Ludzie porzucali prac\u0119 i biznes, by pomaga\u0107 innym. I ta energia znalaz\u0142a swoje uj\u015bcie w 2020 r.<\/p>\n

Du\u017ca solidarno\u015b\u0107 objawia\u0142a si\u0119 tak\u017ce w 2014 r., podczas zagarni\u0119cia Krymu przez Rosj\u0119\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

To prawda, Bia\u0142orusini bardzo mocno pomagali uchod\u017acom z Donbasu, organizowali akcje pomocowe, jak cho\u0107by te prowadzone przez Stry\u017eaka. Dowodzi to, \u017ce mamy w sobie ogromny potencja\u0142 solidarno\u015bci. Tyle \u017ce w 2020 r. zabrak\u0142o przyw\u00f3dztwa. Co wi\u0119cej, ludzie tego przyw\u00f3dztwa nie chcieli. M\u00f3wili: \u201eSami, bez lider\u00f3w, bez \u017cadnego kierownictwa, damy rad\u0119\u201d. Naiwna wizja\u2026<\/p>\n

Nie da si\u0119 wygra\u0107 wojny bez sztabu generalnego. W ka\u017cdej sytuacji konfliktowej musi istnie\u0107 podmiot zdolny do podejmowania decyzji. Mo\u017ce nim by\u0107 jedna osoba lub grupa, ale nie targowisko, nie klub dyskusyjny. Sierpie\u0144 2020 r. wymaga\u0142 zorganizowania strajk\u00f3w, wyprowadzenia na ulic\u0119 robotnik\u00f3w, wywarcia presji ekonomicznej. Tak jak w 1991 r. zrobi\u0142y to zwi\u0105zki zawodowe Byka\u016da, Maryi Alijev\u0443ej. Niestety nic takiego si\u0119 nie wydarzy\u0142o. Zwi\u0105zki by\u0142y zbiurokratyzowane i pozbawione woli walki.<\/p>\n

A zjednoczony sztab Cichano\u016dskiej nie sta\u0142 si\u0119 takim centrum decyzyjnym?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nie. Zamiast stworzy\u0107 kilkuosobowy, zwarty podmiot zdolny dzia\u0142a\u0107 jak sztab generalny, powo\u0142ano czterdziestoosobow\u0105 Rad\u0119 Koordynacyjn\u0105. To gremium dobre do dyskusji, ale nie do dzia\u0142ania. Zabrak\u0142o woli, pomys\u0142\u00f3w i gotowo\u015bci do rozm\u00f3w. A przecie\u017c mogli\u015bmy wtedy przynajmniej doprowadzi\u0107 do dwuw\u0142adzy, og\u0142osi\u0107 Cichano\u016dsk\u0105 prezydentem i poprzez twarde negocjacje walczy\u0107 o realne ust\u0119pstwa. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na symbolicznych gestach i deklaracjach.<\/p>\n

Tu wypada przytoczy\u0107 wenezuelski przypadek Guaid\u00f3 i Maduro. Pierwszy przeprowadzi\u0142 symboliczn\u0105 inauguracj\u0119, uzna\u0142y go Stany Zjednoczone, ale w\u0142adzy nie obj\u0105\u0142. Bez podmiotu, bez oparcia to prostu niemo\u017cliwe.<\/p>\n

Mogli\u015bmy aspirowa\u0107 do stworzenia sytuacji dwuw\u0142adzy, podobnej do tej, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a w Polsce do Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u.<\/p>\n

Zamiast strategicznego podej\u015bcia brzmia\u0142y naiwne has\u0142a: \u201eZ \u0141ukaszenk\u0105 si\u0119 nie negocjuje, niech odejdzie!\u201d. Sam z siebie nigdy nie odejdzie. Mo\u017cna go odsun\u0105\u0107 tylko si\u0142\u0105 albo w wyniku negocjacji. W sierpniu 2020 r. taka szansa istnia\u0142a przez dwa tygodnie. Zabrak\u0142o jednak kogo\u015b, kto by j\u0105 wykorzysta\u0142.<\/p>\n

To chyba wci\u0105\u017c aktualny problem? Z tamtej strony jest si\u0142a sprawcza. A z tej \u2013 nie ma\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Jeste\u015bmy podzieleni, licytujemy si\u0119, kto jest wa\u017cniejszy, k\u0142\u00f3cimy si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 jak cz\u0142onkowie jednej rodziny. A co najgorsze \u2013 tracimy ni\u0107 porozumienia mi\u0119dzy tymi w kraju a tymi na emigracji. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Bia\u0142orusin\u00f3w wewn\u0105trz jest przeciwko re\u017cimowi, ale \u017cyje w strachu. My, tutaj, za granic\u0105, mamy swobod\u0119 dzia\u0142ania, ale znacznie wi\u0119cej gadamy ni\u017c robimy.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n

Jak odbudowa\u0107 ni\u0107 porozumienia?<\/em><\/strong><\/p>\n

Przede wszystkim nale\u017cy porzuci\u0107 iluzje. Nie mo\u017cna oczekiwa\u0107, \u017ce wszyscy wyjd\u0105 na ulice z tymi samymi has\u0142ami i sztandarami. R\u00f3\u017cnimy si\u0119 i to jest normalne. Jednak na pewien czas musimy si\u0119 zjednoczy\u0107 \u2013 nie poprzez konsensus, kt\u00f3ry oznacza, \u017ce wszyscy my\u015bl\u0105 tak samo, tylko poprzez kompromis. Zjednoczy\u0107 si\u0119 w oparciu o wzajemny szacunek, gotowo\u015b\u0107 do poskromienia w\u0142asnych ambicji i wys\u0142uchania drugiej strony. Jedno\u015b\u0107 w dzia\u0142aniu, a nie jednomy\u015blno\u015b\u0107.<\/p>\n

Wi\u0119zienie to narz\u0119dzie strachu, nie sprawiedliwo\u015bci<\/strong><\/h4>\n

W 2020 r. mia\u0142 pan mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjecha\u0107, a jednak pozosta\u0142 w kraju. P\u00f3\u017aniej, w wi\u0119zieniu, og\u0142osi\u0142 pan strajk g\u0142odowy. Co chcia\u0142 pan przez to przekaza\u0107 \u2013 sobie i innym?<\/em><\/strong><\/p>\n

Gdy ostrze\u017cono mnie o gro\u017c\u0105cym niebezpiecze\u0144stwie, wiedzia\u0142em, \u017ce mog\u0119 wyjecha\u0107, tak jak Karbalevi\u010d, K\u0142asko\u016dski, \u010ca\u0142y czy \u0160rajbman. Ale zosta\u0142em. Po pierwsze, ze wzgl\u0119d\u00f3w moralnych nie mog\u0142em post\u0105pi\u0107 inaczej. Krytykowa\u0142em Pazniaka za emigracj\u0119; krytykowa\u0142em tych, kt\u00f3rzy wyjechali z Bia\u0142orusi po 2010 r. Jak\u017ce m\u00f3g\u0142bym zrobi\u0107 to samo? To by\u0142a dla mnie czerwona linia, granica, kt\u00f3rej nie mog\u0142em przekroczy\u0107.<\/p>\n

A po drugie?<\/em><\/strong><\/p>\n

Wiem, jak to jest z polityczn\u0105 emigracj\u0105. Ona degraduje. Arty\u015bci i pisarze potrafi\u0105 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w innym kraju, ale nie politycy. Nie chcia\u0142em sko\u0144czy\u0107 w takim stanie, pogr\u0105\u017cony sk\u0142\u00f3cony i wewn\u0119trznie rozbity. Postanowi\u0142em zosta\u0107 w kraju, bo tu jest moje miejsce i tu m\u00f3j g\u0142os ma znaczenie. W\u0142adze jednak nie odpu\u015bci\u0142y: trzy miesi\u0105ce po wydaniu nakazu zosta\u0142em zatrzymany.<\/p>\n

I w ten spos\u00f3b g\u0142od\u00f3wka sta\u0142a si\u0119 pr\u00f3b\u0105 wymuszenia reakcji na systemie?<\/em><\/strong><\/p>\n

By\u0142em zm\u0119czony bezczynno\u015bci\u0105 \u015bledczych. P\u00f3\u0142 roku w areszcie na Wo\u0142odarce, bez \u017cadnych wyja\u015bnie\u0144, wszystko sta\u0142o w miejscu. Nie mog\u0142em wywrze\u0107 na nich presji s\u0142owami, wi\u0119c postanowi\u0142em prze\u0142ama\u0107 ten impas czynem. Og\u0142osi\u0142em strajk g\u0142odowy i dopiero wtedy co\u015b si\u0119 ruszy\u0142o. Sprawa nabra\u0142a tempa, cho\u0107 p\u00f3\u017aniej do\u0142o\u017coli mi jeszcze dwa paragrafy. To m\u00f3j spos\u00f3b, by zmusi\u0107 system do reakcji.<\/p>\n

Po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 powiedzia\u0142 pan, \u017ce \u201ewi\u0119zienie jako instytucja powinno zosta\u0107 zlikwidowane\u201d. Co to znaczy? Jaki model sprawiedliwo\u015bci widzia\u0142by pan w jego miejsce: naprawczy, technologiczny, stawiaj\u0105cy na komunitaryzm?<\/em><\/strong><\/p>\n

Wi\u0119zienie to relikt \u015bredniowiecza. Ono nie resocjalizuje, tylko \u0142amie cz\u0142owieka. To nie narz\u0119dzie naprawcze, tylko mechanizm izolacji. Musimy przej\u015b\u0107 na system, w kt\u00f3rym kara nie wyrzuca cz\u0142owieka z \u017cycia spo\u0142ecznego, tylko w\u0142\u0105cza go w proces powrotu do norm. Poprzez prac\u0119, odpowiedzialno\u015b\u0107 i transparentno\u015b\u0107 wobec spo\u0142ecze\u0144stwa. Mo\u017ce to by\u0107 forma sprawiedliwo\u015bci komunitarnej, gdzie cz\u0142owiek naprawia wyrz\u0105dzon\u0105 krzywd\u0119 nie przez cierpienie, ale przez dzia\u0142anie na rzecz innych.<\/p>\n

Jednak najwi\u0119kszym problemem nie jest nawet brak skuteczno\u015bci, a nieludzki charakter tej instytucji. Wi\u0119zienie to miejsce, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek trafia do \u015brodowiska, kt\u00f3re niszczy psychik\u0119, je\u015bli brakuje mu wewn\u0119trznej si\u0142y. Tam rozpada si\u0119 wszystko: wi\u0119zi, poczucie godno\u015bci, zdolno\u015b\u0107 do zaufania.<\/p>\n

Cz\u0119sto m\u00f3wi si\u0119, \u017ce wi\u0119zienie nikogo nie czyni lepszym. Zgadzam si\u0119, nie czyni. Z drugiej strony, nie sprawi, \u017ce cz\u0142owiek stanie si\u0119 gorszy, je\u015bli ma si\u0142\u0119 ducha i \u015bwiadomo\u015b\u0107. Ale sam spos\u00f3b jego dzia\u0142ania jest nie do przyj\u0119cia.<\/p>\n

Wi\u0119zienie to narz\u0119dzie strachu, a nie sprawiedliwo\u015bci. Jestem przekonany, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo jest w stanie bez niego funkcjonowa\u0107, je\u015bli tylko nauczy si\u0119 si\u0119ga\u0107 po odpowiedzialno\u015b\u0107 zamiast po odwet. Na tym polega prawdziwa reforma wymiaru sprawiedliwo\u015bci \u2013 musi by\u0107 ona moralna, nie tylko technologiczna.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce kiedy\u015b, gdy brakowa\u0142o innych metod walki z przest\u0119pczo\u015bci\u0105, pozbawienie wolno\u015bci by\u0142o adekwatnym instrumentem. Dzi\u015b nie jest.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: Radio Svaboda<\/figcaption><\/figure>\n

Dlatego \u017ce technologia zmieni\u0142a zasady gry, a stare metody sta\u0142y si\u0119 prze\u017cytkiem?<\/em><\/strong><\/p>\n

W naszym \u015bwiecie kontrola nie wymaga ju\u017c zamykania ludzi: mamy wsz\u0119dzie kamery, algorytmy rozpoznawania twarzy, elektroniczne bransolety, \u015bledzenie GPS. Dlatego nie ma ju\u017c potrzeby wtr\u0105cania ludzi do zamkni\u0119tych przestrzeni, gdzie kr\u00f3luje upokorzenie, przemoc i degradacja. Ci, kt\u00f3rzy nie stanowi\u0105 realnego zagro\u017cenia \u2013 skorumpowani urz\u0119dnicy, drobni oszu\u015bci, osoby uzale\u017cnione \u2013 mog\u0105 odbywa\u0107 kar\u0119 na wolno\u015bci. Pod nadzorem, ale bez wyrywania ich z normalnego \u017cycia. W ten spos\u00f3b unika si\u0119 ich kontaktu ze \u015bwiatem przest\u0119pczym i pozwala im ocali\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/p>\n

Ale spo\u0142ecze\u0144stwo trudno b\u0119dzie o tym przekona\u0107.<\/em><\/strong><\/p>\n

Niew\u0105tpliwie. Ludziom trudno przyj\u0105\u0107, \u017ce wymiar sprawiedliwo\u015bci mo\u017ce istnie\u0107 bez wi\u0119zie\u0144, ale kiedy\u015b z ogromnym oporem przyjmowano tak\u017ce ide\u0119 zniesienia kary \u015bmierci. Nigdzie jednak nie odbywa\u0142o si\u0119 to drog\u0105 referendum, jak u nas, tylko drog\u0105 decyzji parlament\u00f3w, przez wol\u0119 elit. Tak jest i tutaj: trzeba zacz\u0105\u0107 t\u0142umaczy\u0107, dlaczego wi\u0119zienie to \u015bredniowiecze, dlaczego cywilizowany \u015bwiat musi szuka\u0107 innych form odpowiedzialno\u015bci. By\u0107 mo\u017ce zd\u0105\u017c\u0119 tylko rozpocz\u0105\u0107 t\u0119 rozmow\u0119, ale ju\u017c widz\u0119 ludzi gotowych podchwyci\u0107 t\u0119 ide\u0119.<\/p>\n

Zdaje si\u0119, \u017ce nie m\u00f3wi pan jako filozof czy teoretyk\u2026<\/strong><\/em><\/p>\n

Sp\u0119dzi\u0142em w wi\u0119zieniu ponad cztery lata i wiem, co m\u00f3wi\u0119. S\u0105dz\u0119, \u017ce mam wi\u0119ksze moralne prawo, by o tym m\u00f3wi\u0107, ni\u017c ci, kt\u00f3rzy teoretyzuj\u0105 z zewn\u0105trz. W wi\u0119zieniu chodzi o odarcie cz\u0142owieka z godno\u015bci. Tej instytucji nie da si\u0119 zmodernizowa\u0107. Mo\u017cna da\u0107 wi\u0119\u017aniom telewizory, dost\u0119p do internetu i lepsze jedzenie, ale to nie zmieni jej istoty. Wi\u0119zienie pozostanie wi\u0119zieniem. Miejscem, gdzie odziera si\u0119 ludzi z cz\u0142owiecze\u0144stwa. To forma zn\u0119cania si\u0119, kt\u00f3rej nie spos\u00f3b usprawiedliwi\u0107 ani moralnie, ani prawnie.<\/p>\n

Modli\u0142em si\u0119 po kilka razy: rano, wieczorem, pod wp\u0142ywem natchnienia \u2013 tak\u017ce w dzie\u0144\u2026<\/strong><\/h4>\n

A co pomaga\u0142o panu przetrwa\u0107 to upokorzenie? Czy wiara by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 pa\u0144skiej wewn\u0119trznej opory?<\/strong><\/em><\/p>\n

Niew\u0105tpliwie. Cho\u0107 wcze\u015bniej nie by\u0142em wzorowym, sumiennym wierz\u0105cym \u2013 do cerkwi chodzi\u0142em nieregularnie, modli\u0142em si\u0119 rzadko\u2026 W wi\u0119zieniu wszystko si\u0119 zmieni\u0142o. To czas, kiedy modlitwa sta\u0142a si\u0119 jedynym rozm\u00f3wc\u0105, jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105, by ocali\u0107 siebie. Modli\u0142em si\u0119 po kilka razy: rano, wieczorem, gdy przychodzi\u0142o natchnienie \u2013 i w dzie\u0144\u2026 Prawdziwy maraton modlitewny. I to w\u0142a\u015bnie on utrzymywa\u0142 mnie w r\u00f3wnowadze.<\/p>\n

Gdy nie ma wok\u00f3\u0142 ludzi, kt\u00f3rzy podzielaliby pa\u0144skie warto\u015bci, wiara zast\u0119puje kontakt z cz\u0142owiekiem?<\/em><\/strong><\/p>\n

Kiedy trafi\u0142em do wi\u0119zienia w Mohylewie, wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych by\u0142a tam zaledwie kilku i nie dawali nam ze sob\u0105 przebywa\u0107. Ci\u0119\u017cko by\u0142o bez rozm\u00f3w, bez wsparcia. Jednak, gdy si\u0119 modlisz, rozmawiasz z Bogiem, czujesz, \u017ce nie jeste\u015b sam. Potem wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych przyby\u0142o, zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 spotyka\u0107 w celach i to przywr\u00f3ci\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego kontaktu mi\u0119dzyludzkiego, ale wiara pozostawa\u0142a g\u0142\u00f3wnym si\u0142\u0105.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: Radio Svaboda<\/figcaption><\/figure>\n

Jakiego rodzaju si\u0142\u0119 panu dawa\u0142a?<\/em><\/strong><\/p>\n

Si\u0142\u0119 wewn\u0119trzn\u0105, duchow\u0105. Cz\u0142owiek pozbawiony wiary \u0142atwo traci wol\u0119 walki. Bo wi\u0119zienie to codzienny test: wytrzymasz czy p\u0119kniesz? A wiara daje perspektyw\u0119: cierpienie to nie koniec, nawet gdy jeste\u015b upokarzany, bo istnieje prawda wy\u017csza ni\u017c wszystko, co ziemskie.<\/p>\n

Czyli wiara to nie obrz\u0119dy, instytucja czy regu\u0142y?<\/em><\/strong><\/p>\n

To wewn\u0119trzna rozmowa z Bogiem. Nie zadajesz ju\u017c pytania: \u201eDlaczego tu jestem?\u201d. Pytasz raczej: \u201ePo co tu jestem?!\u201d. To nadaje sens.<\/p>\n

Nie ma w tym nic z kaznodziejstwa?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nie, nie jestem kap\u0142anem ani misjonarzem, ale wiem jedno: je\u015bli nie trzymasz si\u0119 czego\u015b, co ci\u0119 przerasta \u2013 idei, Boga \u2013 nie przetrwasz. Tam, w celi, nie ma nic pr\u00f3cz mur\u00f3w i ciebie. I w tej klatce musisz znale\u017a\u0107 przestrze\u0144 dla ducha. Moja wiara sta\u0142a si\u0119 moim tlenem, sposobem na kontakt ze \u015bwiatem, nadziej\u0105, \u017ce cz\u0142owiek pozostaje cz\u0142owiekiem nawet w niewoli.<\/p>\n

Jakie przes\u0142anie zostawi\u0142by pan tym, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 dzi\u015b i my\u015bl\u0105 o przysz\u0142o\u015bci?<\/em><\/strong><\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 cytowa\u0142 Biblii, wiara to zbyt osobista sprawa. Je\u015bli chodzi o sprawy doczesne \u2013 wierz\u0119 w Bia\u0142oru\u015b.<\/p>\n

Wierz\u0119 w nar\u00f3d, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 tysi\u0105c lat dziejowych pr\u00f3b i nie zatraci\u0142 swojej to\u017csamo\u015bci. W 2020 r. wszyscy zobaczyli\u015bmy, \u017ce jeste\u015bmy lud\u017ami. Kiedy\u015b Janka Kupa\u0142a musia\u0142 wzywa\u0107, by\u015bmy \u201ezwali si\u0119 lud\u017ami\u201d. Dzi\u015b nie musi. Ju\u017c nimi jeste\u015bmy.<\/p>\n

A tym, co nas czeka, jest wolno\u015b\u0107. Osobista i narodowa.<\/p>\n

Naszym obowi\u0105zkiem jest dzi\u015b nie straci\u0107 nast\u0119pnych pokole\u0144, nie zarazi\u0107 ich naszym rozczarowaniem.<\/p>\n

Nie wywalczyli\u015bmy wolno\u015bci, to bolesna prawda. Musimy jednak zrobi\u0107 wszystko, by oni j\u0105 mieli. Jeszcze nic straconego. Musimy po prostu zebra\u0107 si\u0142y i podj\u0105\u0107 rzucone nam wyzwanie.<\/p>\n

Bia\u0142oru\u015b musi do\u0142\u0105czy\u0107 do rodziny wolnych narod\u00f3w. Jestem pewien, \u017ce tak si\u0119 stanie.<\/p>\n

\"\"
U\u0142adzimir Mackievi\u010d. Zdj\u0119cie: ze strony na Facebooku<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Projekt zosta\u0142 dofinansowany przez Fundacj\u0119 Solidarno\u015bci Mi\u0119dzynarodowej w ramach polskiej wsp\u00f3\u0142pracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. Publikacja wyra\u017ca wy\u0142\u0105cznie pogl\u0105dy autora i nie mo\u017ce by\u0107 uto\u017csamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To wywiad jest cz\u0119\u015bci\u0105 zbioru \u201eG\u0142os pokolenia wolno\u015bci\u201d \u2013 \u017cywego \u015bwiadectwa tw\u00f3rczej i obywatelskiej obecno\u015bci tych, kt\u00f3rzy nie utracili swojego g\u0142osu nawet na wygnaniu. Zbi\u00f3r opowiada o\u00a0laureatach nagrody \u201eG\u0142os pokolenia wolno\u015bci\u201d, ustanowionej przez Bia\u0142oruski PEN we wsp\u00f3\u0142pracy z Centrum Praw Cz\u0142owieka \u201eViasna\u201d (Human Rights Center \u201cViasna\u201d), Bia\u0142oruskim Stowarzyszeniem Dziennikarzy (Belarusian Association of Journalists), Press Clubem<\/p>\n","protected":false},"author":117,"featured_media":21252,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-20828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/117"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20828"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21254,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20828\/revisions\/21254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}