{"id":17186,"date":"2024-10-24T13:52:25","date_gmt":"2024-10-24T13:52:25","guid":{"rendered":"https:\/\/penbelarus.org\/?p=17186"},"modified":"2026-08-03T14:22:52","modified_gmt":"2026-08-03T14:22:52","slug":"ezhy-gedrojcz-ya-aposhni-gramadzyanin-vyalikaga-knyastva-litouskaga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/2024\/10\/24\/ezhy-gedrojcz-ya-aposhni-gramadzyanin-vyalikaga-knyastva-litouskaga.html","title":{"rendered":"Jerzy Giedroy\u0107: Ja \u2012 ostatni obywatel Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Miejsce w historii i wieczny szacunek."},"content":{"rendered":"
\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Jerzego Giedroycia pt. \u201eAutobiografia na cztery r\u0119ce\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Kim by\u0142 i jest dla nas Jerzy Giedroy\u0107? Co \u2012 opr\u00f3cz pojedynczych w\u0105tk\u00f3w osobistej historii \u2012 \u0142\u0105czy z Bia\u0142orusi\u0105 tego wyraziciela ducha wolno\u015bci, wybitnego my\u015bliciela i jednego z tw\u00f3rc\u00f3w projektu nowej Europy? Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sam siebie nazywa\u0142 ostatnim obywatelem Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego\u2026<\/strong><\/p>\n

Giedroy\u0107 pozostawi\u0142 po sobie wspomnienia \u2012 \u201eAutobiografi\u0119 na cztery r\u0119ce\u201d \u2012 kt\u00f3re do dzisiaj nie doczeka\u0142y si\u0119 bia\u0142oruskiego ani rosyjskiego przek\u0142adu. Dlatego w tek\u015bcie przywo\u0142ujemy ich fragmenty, staraj\u0105c si\u0119 zachowa\u0107 logiczny ci\u0105g my\u015bli autora. Pierwszoosobow\u0105 narracj\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 wspomnienia wsp\u00f3\u0142czesnych i cytaty z wywiad\u00f3w udzielonych przez bohatera.<\/p>\n

\u00ab<\/strong>Atmosfera w domu by\u0142a dosy\u0107 biedna<\/b>\u00bb<\/strong><\/h3>\n

\u00abTradycj\u0105 rodzinn\u0105 prawie si\u0119 nie interesowa\u0142em. Zajmowa\u0142 si\u0119 tym g\u0142\u00f3wnie ojciec, kt\u00f3ry mia\u0142 r\u00f3\u017cne dokumenty, album z fotografiami i dziewi\u0119tnastowieczne dagerotypy. Wszystko to uleg\u0142o niestety zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego, gdy\u017c zosta\u0142o zdeponowane przez mego brata Zygmunta w jakim\u015b klasztorze, a poczciwe siostry ze strachu wszystko spali\u0142y. Ojciec rzadko rozmawia\u0142 ze mn\u0105 o przesz\u0142o\u015bci rodziny, zapewne dlatego, \u017ce widzia\u0142, jak ma\u0142o mnie to interesuje<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Wielu z nas wydaje si\u0119 znajome to gorzkie wyznanie m\u0142odzie\u0144czego braku zainteresowania w\u0142asnym rodowodem… Uwa\u017cny czytelnik dostrze\u017ce jednak w przytoczonym stwierdzeniu co\u015b wi\u0119cej ni\u017c gorycz: odwag\u0119 ukazania siebie \u2012 figury europejskiego formatu \u2012 w spos\u00f3b daleki od idea\u0142u. Giedroy\u0107 pisa\u0142 z rzetelno\u015bci\u0105 kronikarza, gdy\u017c wierno\u015b\u0107 prawdzie zawsze uwa\u017ca\u0142 za sw\u00f3j g\u0142\u00f3wny obowi\u0105zek.<\/p>\n

Mimo to wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w z jego mi\u0144skiego \u017cycia musia\u0142o zaczeka\u0107 na odkrycie przez pasjonat\u00f3w. Na przyk\u0142ad przez d\u0142ugi czas uwa\u017cano, \u017ce ma\u0142y Jerzy zosta\u0142 ochrzczony w tamtejszym ko\u015bciele \u015bw. Rocha na Z\u0142otej G\u00f3rce: w kr\u00f3tkim okresie ostatniego bia\u0142oruskiego odrodzenia (w pierwszej po\u0142owie lat 90. \u2012 przyp. t\u0142um.) planowano nawet umie\u015bci\u0107 tam pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119. Dopiero ostatnie badania wykaza\u0142y, \u017ce w rzeczywisto\u015bci chrzest mia\u0142 miejsce w mi\u0144skiej katedrze. Do tego za\u015b, \u017ceby imieniem wybitnego rodaka nazwa\u0107 ulic\u0119, przy kt\u00f3rej si\u0119 urodzi\u0142, zabrak\u0142o entuzjazmu nawet najwi\u0119kszym zapale\u0144com\u2026 A przecie\u017c nieistniejacy ju\u017c dom Giedroyci\u00f3w sta\u0142 na skrzy\u017cowaniu g\u0142\u00f3wnej arterii Mi\u0144ska i obecnej ulicy Engelsa. Czy\u017cby niemiecka osobisto\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c ujrza\u0142a w tym miejscu \u015bwiat? Ale kto wie \u2012 by\u0107 mo\u017ce za jaki\u015b czas dojdziemy w tej kwestii do porozumienia? Tymczasem (dobre i to!) musimy si\u0119 zadowoli\u0107 uliczk\u0105 Jerzego Giedroycia na oddalonym od centrum Mi\u0144ska osiedlu Brylewicze.<\/p>\n

Giedroy\u0107 nie raz z dum\u0105 podkre\u015bla\u0142 swoj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 i przyjazny stosunek do Wielkiego Ksi\u0119stwa. Nie dziwi to, je\u017celi we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 korzenie rodu Giedroyci\u00f3w, silnie zro\u015bni\u0119te z jego dziejami.<\/p>\n

\u00abGdyby kto\u015b mnie spyta\u0142, co jest moj\u0105 ojczyzn\u0105, powiedzia\u0142bym, \u017ce Wschodnia Europa<\/i>\u00bb<\/p>\n

Innym razem zadeklarowa\u0142: <\/i>\u00abJa jestem cz\u0142owiek wschodni<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

\"\"
1. Ojciec Jerzego Giedroycia, Ignacy Giedroy\u0107. \u00a0 2. Matka, Franciszka Giedroy\u0107. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego<\/figcaption><\/figure>\n

Ojciec my\u015bliciela, Ignacy Giedroy\u0107, pochodzi\u0142 z litewskiego rodu ksi\u0105\u017c\u0119cego, zubo\u017ca\u0142ego i spolonizowanego, a cz\u0119\u015bciowo r\u00f3wnie\u017c zrusyfikowanego. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, litewskie s\u0142owo giedras <\/i>oznacza \u00abjasny\u00bb, \u00abpogodny\u00bb. Jako arystokrata z urodzenia i demokrata z przekonania Giedroy\u0107 senior zrezygnowa\u0142 z tytu\u0142u ksi\u0105\u017c\u0119cego. Mo\u017ce dlatego jego syn nazwa\u0142 si\u0119 po prostu obywatelem WKL. Ostatnim\u2026<\/p>\n

Matka \u2012 Franciszka z domu Starzycka \u2012 by\u0142a c\u00f3rk\u0105 jednego z najlepszych mi\u0144skich szewc\u00f3w.<\/p>\n

\"\"
1. Portret \u015blubny rodzic\u00f3w Jerzego Giedroycia. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego \u00a0 2. Jerzy Giedroy\u0107 (po lewej) w wieku oko\u0142o 10 lat. Zdj\u0119cie: tygodnikpowszechny.pl\u00a0<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Na ocala\u0142ej pami\u0105tce rodzinnej \u2012 obr\u0105czce \u2012 wygrawerowano dat\u0119: 22 pa\u017adziernika 1905 r. Niemal dok\u0142adnie dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej m\u0142ode ma\u0142\u017ce\u0144stwo powita\u0142o na \u015bwiecie pierworodnego syna, kt\u00f3remu nadano imiona Jerzy W\u0142adys\u0142aw. Bez zag\u0142\u0119biania si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y rodzinnych koligacji dodajmy, \u017ce w jego \u017cy\u0142ach p\u0142yn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c krew rosyjska i gruzi\u0144ska \u2012 \u015blad d\u0142ugiej i skomplikowanej historii wielu pokole\u0144.<\/p>\n

\u00abMaj\u0105tki sko\u0144czy\u0142y si\u0119 wraz z pradziadkiem Lucjanem, oficerem gwardii w wojsku rosyjskim […]. Po jego \u015bmierci, zgodnie z \u00f3wczesnym zwyczajem, zarz\u0105d mieniem obj\u0119\u0142a rada familijna, kt\u00f3ra roztrwoni\u0142a absolutnie wszystko, tak \u017ce m\u00f3j dziadek zosta\u0142 bez niczego, z jakim\u015b male\u0144kim folwarczkiem ko\u0142o Smi\u0142owicz, w bardzo trudnych warunkach. Dlatego m\u00f3j ojciec sko\u0144czy\u0142 studia farmaceutyczne i pracowa\u0142 jako aptekarz. Atmosfera w domu by\u0142a dosy\u0107 kryzysowa, dosy\u0107 biedna<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Portrety babki i dziadka Jerzego Giedroycia.\u00a0 <\/span>Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego<\/figcaption><\/figure>\n

\u00abNarkotyzowa\u0142em si\u0119 prochem\u00bb<\/b><\/p>\n

Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnych potomk\u00f3w rodzin szlacheckich, Jerzy odebra\u0142 edukacj\u0119 domow\u0105, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a mi\u0119dzy innymi lekcje gry na fortepianie. Nie pa\u0142a\u0142 do nich entuzjazmem, za to du\u017co i ch\u0119tnie czyta\u0142, czemu sprzyja\u0142a jego chorowito\u015b\u0107. Z perspektywy lat tak wspomina\u0142 dom rodzinny:<\/p>\n

\u00abGdybym mia\u0142 zwi\u0119\u017ale scharakteryzowa\u0107 klimat domu moich rodzic\u00f3w, jako jego cech\u0119 szczeg\u00f3lnie uderzaj\u0105c\u0105 wymieni\u0142bym przede wszystkim wielk\u0105 tolerancj\u0119. W domu by\u0142o du\u017co ksi\u0105\u017cek \u2012 dwie wielkie szafy \u2012 g\u0142\u00f3wnie polskich, ale r\u00f3wnie\u017c francuskich i rosyjskich<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Edukacja nie ogranicza\u0142a si\u0119 do ksi\u0105\u017cek: uzupe\u0142nia\u0142y j\u0105 spotkania i udzia\u0142 w o\u017cywionych dyskusjach, podczas kt\u00f3rych zaciera\u0142y si\u0119 granice narodowe i kulturowe. Stwarza\u0142o to jedyn\u0105 w swoim rodzaju atmosfer\u0119 porozumienia i wzajemnego poszanowania.<\/p>\n

Dorastanie w\u015br\u00f3d przeplataj\u0105cych si\u0119 to\u017csamo\u015bci w nieuchwytny spos\u00f3b wykszta\u0142ci\u0142o w Jerzym poczucie odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asne dziedzictwo kulturowe, jednocze\u015bnie uczyni\u0142o go jednak otwartym na odmienne tradycje.<\/p>\n

\u00abW Mi\u0144sku mieszka\u0142em do 1916 roku. Jedn\u0105 z moich \u00f3wczesnych zabaw z r\u00f3wie\u015bnikami by\u0142o k\u0142adzenie si\u0119 na torach, wzd\u0142u\u017c, rzecz jasna, tak by le\u017ce\u0107 pod jad\u0105cym poci\u0105giem, daj\u0105c tym dow\u00f3d odwagi. Ale poniewa\u017c by\u0142y to lata wojny, pasjonowa\u0142o mnie wtedy zw\u0142aszcza wojsko. Przez miasto przechodzi\u0142y i zatrzymywa\u0142y si\u0119 w nim r\u00f3\u017cne oddzia\u0142y i tabory, niekiedy uderzaj\u0105co egzotyczne, jak Czerkiesi. Kiedy\u015b jacy\u015b \u017co\u0142nierze, bardzo mili, pozwolili mi wsi\u0105\u015b\u0107 na w\u00f3z i zabrali mnie ze sob\u0105; odnaleziono mnie ju\u017c kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w za Mi\u0144skiem i odstawiono do domu, nie zwa\u017caj\u0105c na moje protesty. W Mi\u0144szczy\u017anie stacjonowa\u0142o te\u017c wojsko polskie, tj. korpus Dowbora; s\u0142u\u017cy\u0142o w nim wielu znajomych i krewnych, kt\u00f3rzy bywali w domu i kt\u00f3rych cz\u0119sto spotyka\u0142em. Dzi\u0119ki nim zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z legend\u0105 Pi\u0142sudskiego […]. Wtedy w\u0142a\u015bnie zacz\u0119\u0142a si\u0119 moja fascynacja [jego] postaci\u0105<\/i>\u00bb.\u00a0<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Ignacy Giedroy\u0107 (siedzi) w Moskwie, 1900-1920 r. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego<\/figcaption><\/figure>\n

Z r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 postaw duchowych, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej stanie si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w jego my\u015bli, jedenastoletni Jerzy zetkn\u0105\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Moskwie, gdzie pojecha\u0142, aby kontynuowa\u0107 nauk\u0119 w Gimnazjum Centralnego Komitetu Polskiego. Napotka\u0142 tam nowy krajobraz kulturowy oraz nieznane mu dotychczas grupy etniczne i religijne. W 1917 roku silne wra\u017cenie wywar\u0142a na nim rewolucja lutowa.<\/p>\n

\u00abUderza\u0142y mnie objawy sympatii dla Polski. Kiedy u\u0142ani Dowbora przyjechali odbiera\u0107 jakie\u015b polskie sztandary z Kremla, widzia\u0142em, jak t\u0142um dos\u0142ownie ni\u00f3s\u0142 tych u\u0142an\u00f3w z ko\u0144mi na r\u0119kach<\/i>\u00bb.<\/i>\u00a0<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Jerzy przerwa\u0142 nauk\u0119 i na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 pojecha\u0142 do Petersburga, gdzie mieszka\u0142 jego stryj. Wyprawa przez niespokojn\u0105 Rosj\u0119 oraz bezskuteczne poszukiwania krewnego zaj\u0119\u0142y mu kilka tygodni.<\/p>\n

\u00abZ Moskwy do Petersburga jecha\u0142o si\u0119 wtedy rzemiennym dyszlem: poci\u0105giem na gap\u0119, jakim\u015b transportem, ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105. By\u0142o to bardzo zabawne. Wsz\u0119dzie le\u017ca\u0142a porzucona bro\u0144, wi\u0119c zbiera\u0142em bagnety i jakie\u015b inne cz\u0119\u015bci uzbrojenia. Narkotyzowa\u0142em si\u0119: gdy odkr\u0119ca\u0142o si\u0119 gilz\u0119 od karabinu, to proch mia\u0142 zapach karmelk\u00f3w i ja ten proch w\u0105cha\u0142em. Wtedy te\u017c zacz\u0105\u0142em pali\u0107<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Stryj Wiktor znikn\u0105\u0142 gdzie\u015b w wirze rewolucji, wi\u0119c ch\u0142opiec wybra\u0142 si\u0119 w drog\u0119 powrotn\u0105 do Mi\u0144ska. Tam by\u0142 \u015bwiadkiem kilku zmian w\u0142adzy. Wreszcie rodzina postanowi\u0142a przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Polski, kt\u00f3ra dla krewnych Jerzego mia\u0142a okaza\u0107 si\u0119 ostatnim schronieniem.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00abJu\u017c po wojnie dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce rodzice zostali zamordowani w czasie Powstania Warszawskiego. Matk\u0119 z ciotk\u0105 El\u0105 rozstrzelano, ojciec zosta\u0142 zastrzelony na ulicy w bli\u017cej nieznanych okoliczno\u015bciach<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

\"\"
1. Franciszka Giedroy\u0107 z synem Henrykiem, lata 30. XX w. \u00a0 2. Ignacy Giedroy\u0107 w Krynicy (Polska), sierpie\u0144 1936 r. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
1. Rodzina Giedroyci\u00f3w: Druga od lewej Franciszka Gedroy\u0107, Pierwszy od prawej Ignacy Giedroy\u0107, 1933 r. \u00a0 \u00a02. Gr\u00f3b rodziny Giedroyci\u00f3w w Warszawie. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego<\/figcaption><\/figure>\n

\u00abIdea jednonarodowej i jednowyznaniowej Polski by\u0142a nie do przyj\u0119cia\u00bb<\/b><\/p>\n

\u00abWarszawa w roku 1919 zrobi\u0142a na mnie wra\u017cenie miasta nudnego i biednego: na ulicach widzia\u0142o si\u0119 ludzi w drewnianych trepach i wszystko wygl\u0105da\u0142o ma\u0142o poci\u0105gaj\u0105co. Nie tylko na tle Moskwy. R\u00f3wnie\u017c na tle Mi\u0144ska<\/i>\u00bb.\u00a0<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Wstrz\u0105sy rewolucji rosyjskiej i niemieckiej okupacji odbi\u0142y si\u0119 przedwczesn\u0105 dojrza\u0142o\u015bci\u0105 Jerzego. Nudzi\u0142 si\u0119 w towarzystwie r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, nie lubi\u0142 si\u0119 uczy\u0107: poprawka z matematyki i zoologii o ma\u0142o nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 nawet wyrzuceniem z gimnazjum, a w najlepszym wypadku powtarzaniem klasy. Nie odnalaz\u0142 si\u0119 te\u017c w dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej: zapisa\u0142 si\u0119 wprawdzie do harcerstwa, ale wyrzucono go za palenie.<\/p>\n

Nie wiadomo, do czego doprowadzi\u0142yby te m\u0142odzie\u0144cze rozterki, gdyby nie wybuch\u0142a wojna polsko-bolszewicka.<\/p>\n

\"\"
Jerzy Giedroy\u0107 jako telefonista w sztabie Dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu Generalnego, Warszawa 1920. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Mimo m\u0142odego wieku Giedroyciowi uda\u0142o si\u0119 zg\u0142osi\u0107 do wojska na ochotnika. Ch\u0142opcu przydzielono stanowisko telefonisty w sztabie Dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu Generalnego w Warszawie \u2012 wymagaj\u0105ce samodyscypliny i silnego poczucia obowi\u0105zku. Po rozbiciu armii Tuchaczewskiego Giedroy\u0107 wr\u00f3ci\u0142 do gimnazjum jako bohater, wi\u0119c natychmiast odpuszczono mu wszystkie grzechy nieuctwa \u2012 egzamin poprawkowy okaza\u0142 si\u0119 symboliczny. P\u00f3\u017aniej dzi\u0119ki wi\u0119kszej pilno\u015bci jego sytuacja szybko si\u0119 poprawi\u0142a we wszystkich przedmiotach poza matematyk\u0105. Tego ostatniego z perspektywy czasu \u017ca\u0142owa\u0142.<\/p>\n

Tymczasem Jerzy zosta\u0142 przyj\u0119ty na Uniwersytet Warszawski: studiowa\u0142 najpierw prawo a p\u00f3\u017aniej histori\u0119. Silny wp\u0142yw wywar\u0142y na niego rygorystyczne standardy akademickie i liberalne idee, kt\u00f3re przenika\u0142y \u015brodowisko studenckie. Poniewa\u017c podwaliny zosta\u0142y ju\u017c po\u0142o\u017cone, zakorzeni\u0142y si\u0119 one bardzo szybko.<\/p>\n

\u00ab[W] domu panowa\u0142y pogl\u0105dy bardzo ostro antyendeckie. Decyduj\u0105ca by\u0142a tu zapewne kresowo\u015b\u0107 naszej rodziny, dla kt\u00f3rej endecki model Polaka-katolika by\u0142 po prostu nie do przyj\u0119cia, jak nie do przyj\u0119cia dla niej by\u0142a idea Polski jednonarodowej i jednowyznaniowej<\/i>\u00bb.\u00a0<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Mieczys\u0142aw Pruszy\u0144ski, kt\u00f3ry wraz z Giedroyciem nale\u017ca\u0142 do kierownictwa Zwi\u0105zku Akademickiego \u201eMy\u015bl Mocarstwowa\u201d, pisa\u0142, \u017ce organizacja \u00abopowiada\u0142a si\u0119 za pa\u0144stwem wielu narod\u00f3w i religii, zgodnie z tradycjami Polski Jagiellon\u00f3w<\/i>\u00bb. Jak twierdzi\u0142: \u00abPrzemawia\u0142a do nas idea prometejska Pi\u0142sudskiego (kt\u00f3rej nie m\u00f3g\u0142 zrealizowa\u0107 w 1920 roku) utworzenia sprzymierzonych z Polsk\u0105 niepodleg\u0142ych republik: Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi, Gruzji, Kaukazu (…)<\/i>\u00bb.<\/p>\n

Giedroy\u0107 jako student nie tylko nasi\u0105ka\u0142 wiedz\u0105 \u2012 odczuwa\u0142 poci\u0105g do samodzielnego tworzenia nowych znacze\u0144 oraz ich propagowania. Erudycja \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w nim z wyra\u017anie ju\u017c ukszta\u0142towanym charakterem wojownika i siln\u0105 indywidualno\u015bci\u0105. Dlatego m\u0142ody cz\u0142owiek nie ba\u0142 si\u0119 broni\u0107 swojego zdania w dyskusjach o literaturze i polityce. Wreszcie nie tylko zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105, wszed\u0142 do warszawskiego \u015brodowiska intelektualnego, ale i szybko sta\u0142 si\u0119 liderem grup i prekursorem idei.<\/p>\n

Przede wszystkim przejawia\u0142o si\u0119 to w jego dzia\u0142alno\u015bci prasowej. Giedroy\u0107 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z wieloma redakcjami, ale w owym czasie tytu\u0142em najbardziej dla niego istotnym by\u0142 \u201eBunt M\u0142odych\u201d. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nazw\u0119 wybrano wymown\u0105. W owym czasie doskonale odzwierciedla\u0142a nastroje Jerzego i jego koleg\u00f3w. Pismo porusza\u0142o problemy prawa m\u0142odzie\u017cy do samookre\u015blenia oraz jej roli w polityce i kulturze. Giedroy\u0107 konsekwentnie szerzy\u0142 idee liberalizmu, demokratyzacji spo\u0142ecze\u0144stwa i wolno\u015bci kulturalnej.<\/p>\n

\"\"
Egzemplarz gazety \u201eBunt M\u0142odych\u201d. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

W latach 30. XX wieku relacje Warszawy z s\u0105siadami naznaczy\u0142y ostre spory terytorialne. W takich okoliczno\u015bciach krytykowanie prowadzonej przez kraj polityki wi\u0105za\u0142o si\u0119 z ryzykiem i by\u0142o przejawem obywatelskiej odwagi, a mimo to Jerzy i jego pismo nie wahali si\u0119 broni\u0107 praw mniejszo\u015bci.<\/p>\n

\u00abPrzemy\u015blanej polityki pa\u0144stwa nie widzia\u0142em przez ca\u0142y czas mego \u017cycia politycznego w Polsce mi\u0119dzywojennej. We\u017amy problem bia\u0142oruski, kt\u00f3rym zajmowa[\u0142o] si\u0119 (…) wiele (…) os\u00f3b w Wilnie. Walczyli oni z administracj\u0105, kt\u00f3ra zlikwidowa\u0142a jedyne gimnazjum bia\u0142oruskie, jakie istnia\u0142o. By\u0142o pismo literackie, to zamykano je i trzeba by\u0142o stale walczy\u0107 w Warszawie, by pozwolono mu istnie\u0107, gdy\u017c nie spos\u00f3b by\u0142o przekona\u0107 o tym Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Redaktor pomaga\u0142 innym i nieugi\u0119cie broni\u0142 swojego stanowiska. Wyrasta\u0142 na nietuzinkow\u0105 figur\u0119. W tym samym czasie porzuci\u0142 niekt\u00f3re ze swoich poprzednich pomys\u0142\u00f3w, u\u015bwiadomi\u0142 sobie inne, i par\u0142 naprz\u00f3d. Rozczarowa\u0142 si\u0119 na przyk\u0142ad obecn\u0105 w Polsce form\u0105 parlamentaryzmu. Osobn\u0105 kwesti\u0105 sta\u0142a si\u0119 historia buntu Pi\u0142sudskiego w 1926 roku, kiedy cz\u0119\u015b\u0107 wojska wyst\u0105pi\u0142a przeciwko rz\u0105dowi.<\/p>\n

Jerzy od dawna sympatyzowa\u0142 z Marsza\u0142kiem, ale bliskie mu by\u0142y r\u00f3wnie\u017c pogl\u0105dy Narodowej Demokracji, wi\u0119c bez wi\u0119kszego wahania pospieszy\u0142 broni\u0107 porz\u0105dku konstytucyjnego. Na miejscu gorliwy m\u0142ody cz\u0142owiek zobaczy\u0142 jednak chaos i panik\u0119 rz\u0105dz\u0105cej elity, przeciwstawion\u0105 doskona\u0142ej organizacji i bezpo\u015bredniemu wsparciu znacznej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa dla przewrotu.<\/p>\n

\u00abZamach majowy by\u0142 dla mnie konfliktem bardzo dramatycznym. By\u0142em wprawdzie pi\u0142sudczykiem, ale zarazem mia\u0142em bardzo mocne poczucie legalizmu. Legalizm zwyci\u0119\u017cy\u0142. Pierwszego dnia wydarze\u0144, wraz z kilkoma kolegami, poszed\u0142em do Belwederu. Wchodzi\u0142o si\u0119 tam jak do m\u0142yna. Dano mi jaki\u015b karabin i kazano sta\u0107 na warcie od strony \u0141azienek. A Stanis\u0142aw Grabski chodzi\u0142 od jednego z nas do drugiego i powtarza\u0142: \u201ePrzecie\u017c to jest bez sensu, my nie mo\u017cemy si\u0119 tu utrzyma\u0107”. I to m\u00f3wi\u0142 szczeniakom, studentom. Zrobi\u0142 na mnie takie wra\u017cenie, \u017ce nazajutrz wr\u00f3ci\u0142em do domu. Wyleczy\u0142o mnie to zupe\u0142nie z parlamentaryzmu […]<\/i>\u00bb.\u00a0<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\u00abZmienili\u015bmy nazw\u0119 z \u201eBuntu M\u0142odych\u201d na \u201ePolityk\u0119\u201d\u00bb<\/b><\/p>\n

W oparciu o redakcj\u0119 Jerzy z kolegami zacz\u0119li jeszcze bardziej energicznie ni\u017c dot\u0105d budowa\u0107 sw\u00f3j program polityczny i kulturalny, osnuty wok\u00f3\u0142 idei wielonarodowo\u015bci i otwarto\u015bci. To w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas Giedroy\u0107 u\u015bwiadomi\u0142 sobie ostatecznie, \u017ce sednem polityki narodowej musi by\u0107 nie izolacja, a zbli\u017cenie mi\u0119dzy narodami.<\/p>\n

Za\u0142o\u017cenia teoretyczne umacnia\u0142a praktyka: r\u00f3wnolegle z kierowaniem redakcj\u0105 Jerzy przez dziesi\u0119\u0107 lat pracowa\u0142 w ministerstwach: Rolnictwa a nast\u0119pnie Przemys\u0142u i Handlu. Dzi\u0119ki temu zyska\u0142 niezb\u0119dne do\u015bwiadczenie w zakresie gospodarowania i organizacji, nawi\u0105za\u0142 nowe kontakty i przyja\u017anie nie tylko z polsk\u0105 elit\u0105 gospodarcz\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c z wp\u0142ywowymi osobisto\u015bciami z Ukrainy, Litwy i Bia\u0142orusi. Zg\u0142\u0119bia\u0142 te\u017c histori\u0119 dawnej unii dw\u00f3ch pa\u0144stw. Ugrupowanie Giedroycia stopniowo budowa\u0142o swoj\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n

\u00ab[P]rzywi\u0105zanie do praworz\u0105dno\u015bci wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powa\u0142o u mnie zawsze ze sk\u0142onno\u015bciami rewolucyjnymi; godzi\u0142em jedno z drugim na r\u00f3\u017cne sposoby, zale\u017cnie od wymog\u00f3w chwili. Jednak nawet wtedy, gdy usprawiedliwia\u0142em dzia\u0142ania niekonstytucyjne czy sam usi\u0142owa\u0142em je podejmowa\u0107, mia\u0142em na widoku napraw\u0119 pa\u0144stwa, uczynienie go lepszym, bardziej sprawiedliwym, bardziej logicznym<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Mimo \u017ce od dzieci\u0144stwa Giedroy\u0107 deklarowa\u0142 przychylno\u015b\u0107 do Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3rej mia\u0142 pozosta\u0107 wierny przez ca\u0142e \u017cycie, na \u0142amach \u201eBuntu M\u0142odych” nie waha\u0142 si\u0119 coraz bardziej krytykowa\u0107 polityki sanacji. \u201eG\u00f3ra\u201d pr\u00f3bowa\u0142a w odpowiedzi doprowadzi\u0107 do bojkotu czasopisma, ale w rezultacie przyczyni\u0142a si\u0119 do wzrostu jego popularno\u015bci. (Nasuwa si\u0119 paralela z histori\u0105 prze\u015bladowa\u0144 niezale\u017cnego bia\u0142oruskiego ruchu wydawniczego w drugiej po\u0142owie lat 90.)! U szczytu popularno\u015bci redaktor, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o sobie jako o \u201ewewn\u0119trznej opozycji w obozie rz\u0105dz\u0105cym\u201d, zrobi\u0142 kolejny nieoczekiwany ruch\u2026<\/p>\n

\"\"
trony tytu\u0142owe pism \u201eBunt M\u0142odych” i \u201ePolityka”. Ilustracja z ksi\u0105\u017cki Jerzego Giedroycia \u201eAutobiografia na cztery r\u0119ce\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

\u00abNazw\u0119 \u201eBunt M\u0142odych” zmienili\u015bmy na \u201ePolityka”, bo uwa\u017cali\u015bmy, \u017ce przestajemy by\u0107 m\u0142odymi. Zreszt\u0105 mia\u0142em wtedy projekty szerszej dzia\u0142alno\u015bci politycznej: liczy\u0142em na stworzenie klubu parlamentarnego. Nie chcieli\u015bmy tworzy\u0107 partii, ale zamierzali\u015bmy wystawi\u0107 kandydat\u00f3w na pos\u0142\u00f3w<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Pomys\u0142 wykorzystania popularno\u015bci \u201ePolityki” do walki o miejsce u w\u0142adzy, a p\u00f3\u017aniej, za po\u015brednictwem politycznego lobby, do wcielania w \u017cycie wypracowanego programu, przerwa\u0142a kolejna wojna \u015bwiatowa.<\/p>\n

W pewnym sensie ta okoliczno\u015b\u0107 uratowa\u0142a redaktora przed mo\u017cliwymi represjami za odmienny spos\u00f3b my\u015blenia: po Warszawie kr\u0105\u017cy\u0142a pog\u0142oska, \u017ce za publikacj\u0119 antyrz\u0105dowego artyku\u0142u zatytu\u0142owanego \u201eKirow a Pieracki\u201d Giedroyciowi grozi\u0142o wys\u0142anie do Berezy Kartuskiej, obozu koncentracyjnego dla internowanych bez wyroku s\u0105du wrog\u00f3w re\u017cimu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

<\/h1>\n

<\/h1>\n

<\/h1>\n

<\/h1>\n

<\/h1>\n

<\/h1>\n

<\/h1>\n

Jerzy Giedroy\u0107: \u00abMiejsce w historii i wieczna s\u0142awa\u00bb.<\/span><\/strong><\/p>\n

Nagroda imienia Jerzego Giedroycia, najwa\u017cniejsze wyr\u00f3\u017cnienie literackie Bia\u0142orusi, przypomina nam o sile s\u0142owa i wp\u0142ywie, jaki wywiera ono szczeg\u00f3lnie w najtrudniejszych momentach historii, cho\u0107by obecnie, gdy jedni utalentowani tw\u00f3rcy zmuszeni s\u0105 do emigracji, a inni, cho\u0107 pozostaj\u0105 w kraju, podlegaj\u0105 ograniczeniom cenzury re\u017cimu. Rola tej nagrody nie ogranicza si\u0119 do wyr\u00f3\u017cniania talentu. Ma wzywa\u0107 pisarzy do walki o pe\u0142nowarto\u015bciow\u0105 sztuk\u0119 i prawd\u0119 \u017cycia nawet w\u00f3wczas, gdy wydaje to si\u0119 niemo\u017cliwe.<\/strong><\/p>\n

Mog\u0105 oni szuka\u0107 inspiracji u s\u0142awnego autora \u201eAutobiografii na cztery r\u0119ce\u201d, nieprzet\u0142umaczonej dot\u0105d ani na bia\u0142oruski, ani na rosyjski. Skorzystajmy z niej zatem, pod\u0105\u017cmy \u015bladem wspomnie\u0144 Jerzego Gedroycia, uzupe\u0142nijmy je \u015bwiadectwami wsp\u00f3\u0142czesnych i fragmentami tekst\u00f3w publikowanych w legendarnym czasopi\u015bmie \u201eKultura\u201d.<\/p>\n

\u00abNadejdzie czas, \u017ce nasze ksi\u0105\u017cki b\u0119dzie zna\u0142 ka\u017cdy nowoczesny Polak\u00bb<\/b><\/p>\n

Rok 1939. Kolejny sprawdzian niez\u0142omno\u015bci obywatelskiej i szlacheckiej godno\u015bci zacz\u0105\u0142 si\u0119 dla Giedroycia od pilnej ewakuacji ministerstwa, w kt\u00f3rym pracowa\u0142, do neutralnego Bukaresztu. Niebawem Rumunia do\u0142\u0105czy\u0142a do koalicji hitlerowskiej. Jerzy zamieni\u0142 w\u00f3wczas oficjalne stanowisko osobistego sekretarza polskiego ambasadora na rol\u0119 przyw\u00f3dcy specjalnej podziemnej grupy, kt\u00f3ra mia\u0142a reprezentowa\u0107 interesy pa\u0144stwa. Wa\u017cne negocjacje prowadzono w tajemnicy w wynaj\u0119tych mieszkaniach, hotelowych barach i cichych kawiarniach.<\/p>\n

\"\"
Dokument wydany Jerzemu Giedroyciowi na podstawie stanowiska zajmowanego w redakcji \u201eKuriera Polskiego\u201d, Bukareszt, 1939 r. Zdj\u0119cie: Rzeczpospolita<\/figcaption><\/figure>\n

Kiedy zacz\u0119\u0142o si\u0119 robi\u0107 gor\u0105co, angielscy dyplomaci pomogli Jerzemu przedosta\u0107 si\u0119 do Stambu\u0142u. Prac\u0119 w podziemiu zast\u0105pi\u0142a s\u0142u\u017cba wojskowa. Wraz z Brygad\u0105 Strzelc\u00f3w Karpackich walczy\u0142 w Libii, Iraku, bra\u0142 te\u017c udzia\u0142 w 240-dniowej obronie Tobruku, miasta portowego w p\u00f3\u0142nocnej Afryce. Zupe\u0142nie niespodziewanie przyda\u0142 si\u0119 talent literacki podporucznika Giedroycia: zosta\u0142 mianowany kierownikiem Wydzia\u0142u Czasopism i Wydawnictw Wojskowych Drugiego Korpusu Polskiego genera\u0142a Andersa.<\/p>\n

\"\"
1. Jerzy Giedroy\u0107 (czwarty od lewej), zdj\u0119cie wykonane prawdopodobnie w Gazali we wschodniej Libii, 24 pa\u017adziernika 1942 r.
2. Jerzy Giedroy\u0107 (drugi od lewej) w towarzystwie \u017co\u0142nierzy Brygady Karpackiej, Libia, 1941-1942 r. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
1. Jerzy Giedroy\u0107 w szpitalu wojskowym, 1942 r. \u00a0 2. Jerzy Giedroy\u0107 w koszuli wojskowej, zdj\u0119cie z 1940-1950 r. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

W listopadzie 1944 roku wraz z sojuszniczymi wojskami Jerzy Giedroy\u0107 znalaz\u0142 si\u0119 w Rzymie. Tam po kapitulacji Niemiec za\u0142o\u017cy\u0142 wydawnictwo Instytut Literacki \u2012 z my\u015bl\u0105 o przysz\u0142o\u015bci, bo by\u0142o jasne, \u017ce zdeklarowani zwolennicy Andersa nie b\u0119d\u0105 mieli czego szuka\u0107 w powojennej Polsce. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, na kierownika nowo powo\u0142anej instytucji wyznaczy\u0142 Giedroycia sam genera\u0142. R\u00f3wnie\u017c za jego przyzwoleniem w 1947 roku Instytut przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do swojej ostatniej siedziby we Francji, do Maisons-Laffitte pod Pary\u017cem \u2012 stamt\u0105d \u0142atwiej by\u0142o wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 i z polsk\u0105 emigracj\u0105 polityczn\u0105, i z opozycj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 w kraju. W\u00f3wczas przy wydawnictwie zacz\u0119\u0142o te\u017c wychodzi\u0107 czasopismo \u201eKultura\u201d.<\/p>\n

\"\"
1. Jerzy Giedroy\u0107 (pierwszy od lewej), Rzym, 22 czerwca 1945 r. \u00a0 \u00a0 2. Jerzy Giedroy\u0107 w mundurze, Pary\u017c 1947 r. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Jak pracowa\u0107? Za po\u015brednictwem s\u0142owa drukowanego. Ukierunkowanych, aktualnych, przemy\u015blanych tekst\u00f3w. Zdolnych budzi\u0107 i o\u015bwieca\u0107 nie wyizolowan\u0105 grup\u0119, ale ca\u0142y nar\u00f3d.<\/p>\n

\u00abProces my\u015blowy (…) doprowadzi\u0107 musi w konsekwencji do urz\u0105dzenia \u017cycia polskiego na zasadach r\u00f3wnouprawnienia politycznego, sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej i poszanowania praw i godno\u015bci cz\u0142owieka. Id\u0105 czasy, gdy ksi\u0105\u017cki, jakich (…) dostarczy czytelnikowi Instytut Literacki, zna\u0107 b\u0119dzie musia\u0142 nie tylko ka\u017cdy dzia\u0142acz polityczny i spo\u0142eczny, ale ka\u017cdy wsp\u00f3\u0142czesny, kulturalny Polak<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Urzeczywistnienie sformu\u0142owanego w ten spos\u00f3b ambitnego celu wymaga\u0142o olbrzymich wysi\u0142k\u00f3w. Trzeba by\u0142o dobiera\u0107 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, pozyskiwa\u0107 autor\u00f3w i zasoby. Redaktor dos\u0142ownie w ka\u017cdym aspekcie zaczyna\u0142 od zera. W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy pomagali mu przezwyci\u0119\u017ca\u0107 ogrom problem\u00f3w, znale\u017ali si\u0119 przede wszystkim jego bia\u0142oruscy rodacy \u2012 bratankowie legendarnego mi\u0144skiego prezydenta, hrabiego Karola Czapskiego \u2012 pisarz i malarz J\u00f3zef Czapski oraz jego siostra Maria, doktor filozofii. \u017beby w\u0142a\u015bciwie oceni\u0107 warto\u015b\u0107 tego wieloletniego sojuszu nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce prezydent Francji Charles de Gaulle po doj\u015bciu do w\u0142adzy zadeklarowa\u0142, \u017ce drzwi jego gabinetu b\u0119d\u0105 zawsze otwarte dla trzech Polak\u00f3w: genera\u0142a Andersa, Kajetana Morawskiego i w\u0142a\u015bnie J\u00f3zefa Czapskiego.<\/p>\n

\"\"
J\u00f3zef Czapski i Jerzy Giedroy\u0107 podczas Kongresu Wolno\u015bci Kultury, Berlin 1950 r. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego.\u00a0<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
1. Dziennik J\u00f3zefa Czapskiego, strona ze szkicem portretu Jerzego Giedroycia. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego. \u00a0 2. Portret Jerzego Giedroycia p\u0119dzla J\u00f3zefa Czapskiego, 1971 r. Fot. Adam Golec.<\/figcaption><\/figure>\n

R\u00f3wnolegle z wydawaniem ksi\u0105\u017cek wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 pisarzy i wybitnych wsp\u00f3\u0142czesnych my\u015blicieli, ukazywa\u0142o si\u0119 te\u017c czasopismo \u201eKultura\u201d. Dla polskich patriot\u00f3w szybko sta\u0142o si\u0119 magnesem, przyci\u0105gaj\u0105cym najwybitniejsze si\u0142y intelektualne i tw\u00f3rcze ca\u0142ej demokratycznej Europy.<\/p>\n

Na wydawane przez Giedroycia i jego zesp\u00f3\u0142 publikacje by\u0142o ogromne zapotrzebowanie zar\u00f3wno w o\u015brodku emigracyjnym, jak i w kraju. Warszawskie w\u0142adze nie szcz\u0119dzi\u0142y stara\u0144, \u017ceby zerwa\u0107 t\u0119 duchow\u0105 wi\u0119\u017a. Rewizje w mieszkaniach dysydent\u00f3w, konfiskaty, zakazy cytowania oraz prze\u015bladowania autor\u00f3w \u201eKultury\u201d i tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali nawi\u0105za\u0107 kontakt z redakcj\u0105 \u2012 wszystkie te metody s\u0105 bardzo dobrze znane wsp\u00f3\u0142czesnym bia\u0142oruskim czytelnikom. Dochodzi\u0142o r\u00f3wnie\u017c do proces\u00f3w s\u0105dowe. \u017beby przytoczy\u0107 najbardziej znany przyk\u0142ad przypomnijmy spraw\u0119 \u201etaternik\u00f3w\u201d, m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy koordynowali nielegalny przerzut publikacji przez granic\u0119 w Tatrach.<\/p>\n

\"\"
Ok\u0142adka pierwszego numeru \u201eKultury\u201d. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Mimo to kolejne numery pisma oraz ksi\u0105\u017cki od Redaktora niczym uparta \u017ar\u00f3dlana woda wci\u0105\u017c przes\u0105cza\u0142y si\u0119 do Polski. Cz\u0119sto dla bezpiecze\u0144stwa przewo\u017cono je jako Bibli\u0119 albo maskowano fa\u0142szywymi ok\u0142adkami. Strumyczki p\u0142yn\u0119\u0142y, a lodowy pancerz w\u0142adzy stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej kruchy.<\/p>\n

Warto przytoczy\u0107 wymown\u0105 statystyk\u0119: za \u017cycia Giedroycia ukaza\u0142o si\u0119 637 numer\u00f3w \u201eKultury\u201d, 134 numery \u201eZeszyt\u00f3w Historycznych\u201d i 512 ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n

\u00abTrzeba umie\u0107 zachowywa\u0107 zasady i zmienia\u0107 pogl\u0105dy<\/b>\u00bb<\/strong><\/p>\n

Nie tylko problemy organizacyjne stwarza\u0142y trudno\u015bci. Bodaj jeszcze bardziej pal\u0105ca sta\u0142a si\u0119 kwestia bezkompromisowo\u015bci tw\u00f3rczej i intelektualnej. Sam Giedroy\u0107 nie pisa\u0142 wiele, ale kogo i co drukowa\u0142! Ukazaniu si\u0119 niemal ka\u017cdego numeru towarzyszy\u0142y czy to gor\u0105ce dyskusje, czy burzliwe skandale, wywo\u0142ane r\u00f3\u017cnymi publikacjami.<\/p>\n

Klasyczn\u0105 w tym rozumieniu, i jedn\u0105 z wa\u017cniejszych spraw, kt\u00f3ra mia\u0142a trwa\u0142e nast\u0119pstwa, by\u0142a kwestia listu ksi\u0119dza J\u00f3zefa Majewskiego, w kt\u00f3rym wyrazi\u0142 nast\u0119puj\u0105c\u0105 my\u015bl: \u00abTak jak my Polacy mamy prawo do Wroc\u0142awia, Szczecina i Gda\u0144ska, tak Litwini s\u0142usznie si\u0119 domagaj\u0105 Wilna a Ukrai\u0144cy Lwowa (…). Niech Litwini, kt\u00f3rzy gorszy ni\u017c my los prze\u017cywaj\u0105, ciesz\u0105 si\u0119 swym Wilnem, a we Lwowie niech powiewa sino-\u017c\u00f3\u0142ty sztandar<\/i>\u00bb.<\/p>\n

Z takimi tezami wyst\u0105piono w\u00f3wczas, gdy emigracja chcia\u0142a odbudowy Polski wy\u0142\u0105cznie w przedwojennych granicach! Zrezygnowa\u0107 z pretensji terytorialnych do utraconych Kres\u00f3w? Z jakiej racji?! Za nic w \u015bwiecie! Na ka\u017cdym kroku czu\u0142o si\u0119 atmosfer\u0119 przy\u015bpiewki:<\/p>\n

Jedna bomba atomowa,<\/i><\/p>\n

i wr\u00f3cimy zn\u00f3w do Lwowa.<\/i><\/p>\n

W takich warunkach porwa\u0107 si\u0119 na radykalne naruszenie tabu to niewybaczalne \u015bwi\u0119tokradztwo!<\/p>\n

\u201eKim on jest, ten Giedroy\u0107?<\/i>\u201d; \u201eKosmopolita bez korzeni!<\/i>\u201d; \u201eZdrada, ha\u0144ba!<\/i>\u201d…<\/p>\n

Przed ukazaniem si\u0119 s\u0142ynnego numeru r\u00f3\u017cne ugrupowania polskiej emigracji o charakterze demokratycznym, bior\u0105c pod uwag\u0119 sytuacj\u0119, dos\u0142ownie b\u0142aga\u0142y Giedroycia, by nie publikowa\u0142 tego listu: pana redaktora<\/i> zabij\u0105 szowini\u015bci a od pisma odwr\u00f3c\u0105 si\u0119 czytelnicy<\/i>!<\/p>\n

Redaktor s\u0142ucha\u0142, otwiera\u0142 now\u0105 paczk\u0119 papieros\u00f3w, u\u015bmiecha\u0142 si\u0119, pali\u0142, a wreszcie odpowiada\u0142:<\/p>\n

\u00abZ ca\u0142ym szacunkiem panowie, s\u0105dz\u0119, \u017ce nie macie racji. Jestem g\u0142\u0119boko wdzi\u0119czny za przestrogi, ale sami zobaczycie, \u017ce si\u0119 nie sprawdz\u0105<\/i>\u00bb.<\/p>\n

\"\"
Jerzy Giedroy\u0107 podczas pracy w swoim gabinecie, Maisons-Laffitte, 1987 r., Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Numer ukaza\u0142 si\u0119, a ataki rzeczywi\u015bcie nast\u0105pi\u0142y, cho\u0107 oby\u0142o si\u0119 bez strzelaniny. \u201eKultura\u201d obstawa\u0142a jednak przy swoim, nie zgadza\u0142a si\u0119 na kompromisy i nie ulega\u0142a zwolennikom nacjonalistycznych fobii. Redaktor nast\u0119puj\u0105co odpowiada\u0142 na mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 krytyk\u0119:<\/p>\n

\u00abPolska mo\u017ce odzyska\u0107 i utrzyma\u0107 byt niepodleg\u0142y tylko w ramach sfederalizowanej ca\u0142ej Europy. Twierdzimy, \u017ce prawo do udzia\u0142u w przysz\u0142ym europejskim federacyjnym zwi\u0105zku maj\u0105 nie tylko narody, kt\u00f3re tworzy\u0142y niepodleg\u0142e pa\u0144stwa w r. 1939, lecz r\u00f3wnie\u017c Ukrai\u0144cy i Bia\u0142orusini<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Jednocze\u015bnie w dalszym ci\u0105gu nagina\u0142 swoj\u0105 lini\u0119 polityczn\u0105, precyzowa\u0142 j\u0105:<\/p>\n

\u00abNaszym g\u0142\u00f3wnym celem powinno by\u0107 znormalizowanie stosunk\u00f3w polsko-rosyjskich i polsko-niemieckich, przy jednoczesnym bronieniu niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy, Bia\u0142orusi i pa\u0144stw ba\u0142tyckich, i przy \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z nimi. Trzeba zrozumie\u0107, \u017ce im mocniejsza [b\u0119dzie] nasza pozycja na Wschodzie, tym bardziej b\u0119dzie si\u0119 z nami liczy\u0107 Europa Zachodnia<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Ostatecznie polska post\u0119powa wi\u0119kszo\u015b\u0107 uzna\u0142a kluczowy warunek niepodleg\u0142o\u015bci swojego pa\u0144stwa, postulowany przez Giedroycia i jego zesp\u00f3\u0142: nie wystarczy z godno\u015bci\u0105 zaakceptowa\u0107 utraty Wilna i Lwowa, trzeba r\u00f3wnie\u017c uzna\u0107 i wesprze\u0107 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 Litwin\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Tak dokona\u0142a si\u0119 najwi\u0119ksza rewolucja w \u015bwiadomo\u015bci politycznej ca\u0142ego narodu.<\/p>\n

\"\"
1.\u00a0Apel Jerzego Giedroycia do Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, w sprawie uznania niepodleg\u0142o\u015bci Litwy, 9 marca 1990 r.\u00a0<\/span>
2. Uroczysto\u015b\u0107 przyznania Jerzemu Giedroyciowi (w \u015brodku) honorowego obywatelstwa Litwy, 1997 r. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Czes\u0142aw Mi\u0142osz podkre\u015bla\u0142, \u017ce dzi\u0119ki pracy Jerzego Giedroycia polski etnocentryczny spos\u00f3b my\u015blenia ju\u017c nigdy nie uzyska przewagi, bo narody dawnej Rzeczypospolitej we wzajemnych kontaktach zacz\u0119\u0142y opiera\u0107 si\u0119 na zasadach naprawd\u0119 godnych i mo\u017cliwych do przyj\u0119cia dla wszystkich.<\/p>\n

Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, na przyk\u0142adzie relacji dw\u00f3ch wielkich postaci \u2012 Poety i Redaktora \u2012 wyra\u017anie wybrzmiewaj\u0105 nie tylko polityczne, ale i osobiste warto\u015bci Jerzego Giedroycia.<\/p>\n

\u00abMi\u0142osz wywo\u0142a\u0142 jednak wi\u0119ksze nami\u0119tno\u015bci ni\u017c ktokolwiek. (…) Gdyby Mi\u0142osz ukorzy\u0142 si\u0119 przed emigracj\u0105, gdyby bi\u0142 si\u0119 w piersi, to prawdopodobnie stosunek do niego by\u0142by zupe\u0142nie inny. Ale on z miejsca zaj\u0105\u0142 stanowisko antyemigracyjne. Mnie r\u00f3wnie\u017c artyku\u0142 \u201eNie!\u201d bardzo si\u0119 nie podoba\u0142, ale uwa\u017ca\u0142em, \u017ce musi by\u0107 zamieszczony, \u017ceby Mi\u0142osz m\u00f3g\u0142 si\u0119 wypowiedzie\u0107 i sprecyzowa\u0107 swe stanowisko. (…)<\/i><\/p>\n

Do spotkania dosz\u0142o, gdy w panice zjawi\u0142 si\u0119 w Maisons-Laffitte i powiedzia\u0142 nam, \u017ce musia\u0142 opu\u015bci\u0107 ambasad\u0119 – w\u0142a\u015bciwie: uciec; pyta\u0142, czy mo\u017ce u nas zamieszka\u0107 i czy mo\u017cemy odebra\u0107 jego rzeczy, gdy\u017c ba\u0142 si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do swego mieszkania. Ale dla Mi\u0142osza przez ca\u0142y czas byli\u015bmy dobrymi faszystami, jakbym to w skr\u00f3cie powiedzia\u0142. (…) M\u00f3j stosunek do niego wynika\u0142 z przekonania, \u017ce jest on wielkim poet\u0105 – zawsze by\u0142em pod wra\u017ceniem jego poematu \u201eOcalenie\u201d – co sprawia, \u017ce jest naszym obowi\u0105zkiem zaj\u0119cie si\u0119 nim, nie zwa\u017caj\u0105c na jego z\u0142o\u015bliwo\u015bci i na wypowiedzi okre\u015blaj\u0105ce drukowanie na emigracji jako sk\u0142adanie skarb\u00f3w do dziupli; ostatecznie ta dziupla okaza\u0142a si\u0119 ca\u0142kiem skuteczna, i to nie tylko dla niego<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

\"\"
1. Czes\u0142aw Mi\u0142osz w ogrodzie przy [siedzibie] \u201eKultury\u201d. \u00a02. Ok\u0142adka drugiego wydania eseju Mi\u0142osza \u201eZniewolony umys\u0142\u201d, wydanego w serii Biblioteka \u201eKultury\u201d. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\u00abKo\u015bciuszko i Traugutt nale\u017c\u0105 zarazem do Polak\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w\u00bb<\/b><\/p>\n

\u201eKultura\u201d nie ogranicza\u0142a swojego zainteresowania do polskiego \u017cycia politycznego, spo\u0142ecznego i kulturalnego. Konsekwentnie podtrzymywa\u0142a swoj\u0105 doktryn\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105. Giedroy\u0107, by\u0107 mo\u017ce jako pierwszy w powojennej Europie, poruszy\u0142 temat bia\u0142oruskiej podmiotowo\u015bci. Redakcja czasopisma niezmiennie sta\u0142a na stanowisku, \u017ce podobnie jak nie mo\u017ce by\u0107 niepodleg\u0142ej Polski bez wolnej Bia\u0142orusi, tak i \u00abbez wsparcia [Polak\u00f3w] nic nie wyjdzie z bia\u0142oruskich pr\u00f3b wybicia si\u0119 na niezale\u017cno\u015b\u0107<\/i>\u00bb. Miesi\u0119cznik regularnie otwiera\u0142 swoje \u0142amy dla bia\u0142oruskiej poezji, podkre\u015bla\u0142 wag\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci (Wasila \u2012 przyp. t\u0142um.) Bykawa, (Janki \u2012 przyp. t\u0142um.) Bryla i innych pisarzy. W latach 1993-2000 ukaza\u0142o si\u0119 ponad 80 artyku\u0142\u00f3w na temat Bia\u0142orusi. Czy to nie jest prawdziwe wsparcie? Albo taki cytat:<\/p>\n

\u00ab<\/em>Jestes\u0301my krajem, kt\u00f3ry ma wsp\u00f3lnych bohater\u00f3w z sa\u0328siadami: Adam Mickiewicz jest wielkim poeta\u0328 polsko-litewskim; Kos\u0301ciuszko i Traugutt nalez\u0307a\u0328 zarazem do Polak\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w. Te\u0328 liste\u0328 moz\u0307na by znacznie przed\u0142uz\u0307yc\u0301<\/i>\u00bb.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Giedroy\u0107 zupe\u0142nie prywatnie mia\u0142 niepo\u015bledni udzia\u0142 w powo\u0142aniu katedry kultury bia\u0142oruskiej na Uniwersytecie Bia\u0142ostockim, energicznie broni\u0142 praw mieszkaj\u0105cych tam Bia\u0142orusin\u00f3w.<\/p>\n

Przy tym pozosta\u0142 jednak wierny sobie i z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 wypowiada\u0142 s\u0142owa, kt\u00f3re w oczywisty spos\u00f3b musia\u0142y wywo\u0142a\u0107 nieprzychyln\u0105 reakcj\u0119 nawet w\u015br\u00f3d jego zwolennik\u00f3w na Bia\u0142orusi. Uwa\u017ca\u0142 na przyk\u0142ad, \u017ce akceptowalna jest wsp\u00f3\u0142praca Polski z re\u017cimem Aleksandra \u0141ukaszenki. W\u0142a\u015bnie to \u2012 odwaga polityczna w ocenie reali\u00f3w \u2012 jest dowodem jego niezale\u017cnego ducha.<\/p>\n

\u00ab[P]olityka nie jest sakramentem; je\u015bli chce si\u0119 j\u0105 uprawia\u0107, to trzeba przylega\u0107 do rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra si\u0119 zmienia. Trzeba umie\u0107 zachowywa\u0107 zasady i zmienia\u0107 pogl\u0105dy<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Bia\u0142oruska Deklaracja Wolno\u015bci, opublikowana w czasopi\u015bmie \u201eKultura\u201d, nr 1-2\/1998.<\/figcaption><\/figure>\n

Redaktor nigdy nie unika\u0142 pal\u0105cego problemu praw cz\u0142owieka: w 1998 roku \u201eKultura\u201d zamie\u015bci\u0142a Bia\u0142orusk\u0105 Deklaracj\u0119 Wolno\u015bci, podpisan\u0105 nie tylko przez wybitnych bia\u0142oruskich dzia\u0142aczy, ale i niekt\u00f3rych polskich intelektualist\u00f3w. Oczywi\u015bcie znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c podpis Giedroycia.<\/p>\n

Ca\u0142kiem logiczne wydaje si\u0119 i to, \u017ce na rok przed swoj\u0105 \u015bmierci\u0105 ten rycerz WKL i polski syn Mi\u0144ska przekonywa\u0142 noblist\u00f3w Czes\u0142awa Mi\u0142osza i Wis\u0142aw\u0119 Szymborsk\u0105 o konieczno\u015bci nominowania do literackiej nagrody Nobla Wasila Bykawa:<\/p>\n

\u00abPrzyznanie tej nagrody bia\u0142oruskiemu pisarzowi to b\u0119dzie, bez przesady, rewolucja na Bia\u0142orusi<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Nie uda\u0142o si\u0119. Ale by\u0142a to jeszcze jedna, poparta konkretnymi dzia\u0142aniami, pr\u00f3ba pomocy naszemu narodowi i krajowi, w kt\u00f3rym Giedroy\u0107 si\u0119 urodzi\u0142.<\/p>\n

\u00abWszystko, co zrobi\u0142em, zrobi\u0142em za cen\u0119 \u017cycia osobistego\u00bb<\/b><\/p>\n

\u00abTak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce zawsze prowadzi\u0142em \u017cycie aktywne. (…) Ci\u0105gle pojawiaj\u0105 si\u0119 jakie\u015b sprawy, kt\u00f3re poch\u0142aniaj\u0105 mnie i odci\u0105gaj\u0105. Tote\u017c mam poczucie zmarnowanego \u017cycia. M\u00f3wi\u0119 nie o ambicjach, ale o \u017cyciu czysto osobistym. Wszystko, co zrobi\u0142em, zrobi\u0142em kosztem \u017cycia osobistego, kt\u00f3rego nie mam. Bywa to niekiedy do\u015b\u0107 dokuczliwe. Przypuszczam jednak, \u017ce nie umia\u0142bym \u017cy\u0107 inaczej<\/i>\u00bb<\/p><\/blockquote>\n

\u2012 m\u00f3wi\u0142 z bolesn\u0105 szczero\u015bci\u0105. Ale czy rzeczywi\u015bcie wszystko, co znajdowa\u0142o si\u0119 poza \u015bcianami redakcji jego ukochanej \u201eKultury\u201d, wi\u0105za\u0142o si\u0119 dla niego ze smutkiem?<\/p>\n

\u00abW 1931 roku o\u017ceni\u0142em si\u0119 z Tatian\u0105 Szwecow, Rosjank\u0105 urodzon\u0105 w Polsce, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142em w czasie studi\u00f3w. Oboje byli\u015bmy bardzo m\u0142odzi i zupe\u0142nie niedo\u015bwiadczeni (…)<\/i>\u00bb.<\/p><\/blockquote>\n

Spotkali si\u0119 na emigracyjnym balu: natychmiastowe zauroczenie i \u2012 \u015blub w dobrze znanym wsp\u00f3\u0142czesnym bia\u0142oruskim wygna\u0144com ko\u015bciele \u015awi\u0119tego Aleksandra na warszawskim Placu Trzech Krzy\u017cy. \u00abBy\u0142a to najpi\u0119kniejsza para, jak\u0105 widzia\u0142em w \u017cyciu<\/i>\u00bb wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej publicysta Wac\u0142aw Zbyszewski. \u00abOn wygl\u0105da\u0142 na ksi\u0119cia z Tysi\u0105ca i Jednej Nocy, ona na kr\u00f3low\u0105 pi\u0119kno\u015bci, mody, szyku, szarmu, u\u015bmiechu<\/i>\u00bb.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku mi\u0142o\u015b\u0107 jawi si\u0119 zazwyczaj jako \u015bwi\u0119to. Ale wrogiem niesko\u0144czonego \u015bwi\u0119towania okazuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej szaro\u015b\u0107 codzienno\u015bci. Tak by\u0142o i w przypadku m\u0142odego ma\u0142\u017ce\u0144stwa: ona pragn\u0119\u0142a blasku \u015bwiatowego \u017cycia, pasjonowa\u0142a si\u0119 bryd\u017cem, a on najch\u0119tniej otoczy\u0142by si\u0119 gazetami i ksi\u0105\u017ckami. Przez bezustann\u0105 prac\u0119 Jerzy w\u0142a\u015bciwie nie odpoczywa\u0142\u2026 Dlatego po sze\u015bciu latach rozstali si\u0119, cho\u0107 przyjaci\u00f3\u0142mi pozostali do ko\u0144ca \u017cycia. Kiedy na Warszaw\u0119 zacz\u0119\u0142y spada\u0107 niemieckie bomby, a Giedroy\u0107 jako urz\u0119dnik pa\u0144stwowy zosta\u0142 obj\u0119ty nakazem ewakuacji do Bukaresztu, zabra\u0142 ze sob\u0105 Tatian\u0119. Pod koniec wojny przenios\u0142a si\u0119 do Londynu, gdzie zosta\u0142a uznan\u0105 naukowczyni\u0105.<\/p>\n

\"\"
1. Tatiana Szwecow-Giedroy\u0107, portret na tle ska\u0142, 15 wrze\u015bnia 1941 r. \u00a0 2. \u015awiadectwo \u015blubu Jerzego Giedroycia i Tatiany Szwecow. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Wiecznego pracoholika wielu z\u0142o\u015bliwie nazywa\u0142o \u201eemocjonaln\u0105 lod\u00f3wk\u0105\u201d, \u201ezimnym polipem redakcyjnym\u201d, zamykaj\u0105cym si\u0119 w \u201egorsecie ochronnym\u201d, kt\u00f3ry zapobiega\u0142 okazywaniu uczu\u0107. Ale nie wiemy, co w\u0142a\u015bciwie dzia\u0142o si\u0119 w duszy Jerzego Giedroycia \u2012 w tym sensie by\u0142 raczej skryty.<\/p>\n

Tylko przyjaciele byli niekiedy \u015bwiadkami jego nadzwyczajnego poruszenia. Tak by\u0142o na przyk\u0142ad, kiedy w siedzibie \u201eKultury\u201d zjawi\u0142a si\u0119 Agnieszka Osiecka, w\u00f3wczas bardzo m\u0142oda dziennikarka i poetka, kt\u00f3ra nielegalnie wywioz\u0142a z Polski maszynopis opowiadania Marka H\u0142aski pod tytu\u0142em \u201eCmentarze\u201d. By\u0142a to wybitna proza, ale jeszcze ja\u015bniejszym blaskiem \u015bwieci\u0142a poezja, kt\u00f3ra otuli\u0142a Jerzego i Agnieszk\u0119. W korespondencji Giedroy\u0107 podkre\u015bla\u0142 nieprzeparty magnetyzm dziewczyny. Z kolei w dzienniku poetki swego czasu pojawi\u0142a si\u0119 wzmianka o mi\u0142o\u015bci do cz\u0142owieka \u201esamotnego i skrytego\u201d, trwaj\u0105cej, cho\u0107 pozostawa\u0142 on \u201epo drugiej stronie barykady\u201d.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej, kiedy znowu przyjecha\u0142a do Francji, sp\u0119dzi\u0142a z Jerzym dwa miesi\u0105ce\u2026 I wr\u00f3ci\u0142a do kraju, cho\u0107 ten wyb\u00f3r przyszed\u0142 jej z trudem. Trudno te\u017c oceni\u0107 czy by\u0142 s\u0142uszny: s\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa nie spa\u0142a i przez kolejnych siedem lat Agnieszka nie otrzyma\u0142a zgody na wyjazd. By\u0107 mo\u017ce pocieszeniem by\u0142 dla niej poruszaj\u0105co subtelny epizod: Giedroy\u0107 kupi\u0142 dwa bilety na koncert Edith Piaf. Drugi bilet by\u0142 symboliczny, dla Osieckiej, wi\u0119c miejsce obok niego pozosta\u0142o puste. Jego muza sta\u0142a si\u0119 autork\u0105 tekst\u00f3w piosenek, kt\u00f3re wesz\u0142y do z\u0142otego kanonu polskiej estrady, i ulubienic\u0105 milion\u00f3w. By\u0142a te\u017c autork\u0105 znanego na ca\u0142ym \u015bwiecie sloganu reklamowego Coca-coli: \u201eCoca-cola \u2012 to jest to!\u201d<\/p>\n

\"\"
1. Agnieszka Osiecka, portret nad Sekwan\u0105 w Pary\u017cu. \u00a0 2. Agnieszka Osiecka w ogrodzie zimowym, 1957 r. Zdj\u0119cia z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Zreszt\u0105 m\u00f3wi\u0105c o \u017cyciu osobistym, Giedroy\u0107 mia\u0142 na my\u015bli jeszcze jeden trudny temat: relacje z lud\u017ami podobnie my\u015bl\u0105cymi, ze wsp\u00f3\u0142pracownikami.<\/p>\n

\u00abObiegowa opinia na m\u00f3j temat g\u0142osi, \u017ce jestem despot\u0105 i \u017ce zesp\u00f3\u0142 \u201eKultury” nigdy nie istnia\u0142, chyba \u017ceby przyj\u0105\u0107, \u017ce sk\u0142ada\u0142 si\u0119 zawsze tylko z jednej osoby, tzn. ze mnie. Wbrew tej opinii jestem otwarty na sugestie i krytyk\u0119, i cz\u0119sto zdarza mi si\u0119 zmienia\u0107 zdanie po dyskusji. A zesp\u00f3\u0142 \u201eKultury” niew\u0105tpliwie istnia\u0142 i istnieje. (…) Je\u015bli mam jaki\u015b talent, to jest to talent re\u017cysera: umiej\u0119tno\u015b\u0107 dobierania temat\u00f3w i ludzi<\/i>\u00bb.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Powr\u00f3\u0107my jeszcze do historii Redaktora i Poetki. Wprawdzie ich drogi ostatecznie si\u0119 rozesz\u0142y, ale na biurku Giedroycia latami le\u017ca\u0142 wiersz-dedykacja Osieckiej. Jerzy prze\u017cy\u0142 Agnieszk\u0119 o trzy lata. Na jego grobie w Le Mesnil-le-Roi umieszczono tabliczk\u0119 z jej s\u0142owami o tym, \u017ce nale\u017cny mu przywilej to miejsce w historii i wieczna s\u0142awa.<\/p>\n

By\u0142y to prorocze s\u0142owa.<\/p>\n

Spe\u0142ni\u0142y si\u0119.<\/p>\n

\"\"
Jerzy Giedroy\u0107 w ogrodzie z psem Piotrem, Maisons Laffitte, 1960-70 r. Zdj\u0119cie z archiwum Instytutu Literackiego.<\/figcaption><\/figure>\n

Projekt zosta\u0142 sfinansowany z \u015brodk\u00f3w <\/i> Fundacja Solidarno\u015bci Mi\u0119dzynarodowej<\/a> <\/em>w ramach programu wsp\u00f3\u0142pracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. Publikacja odzwierciedla wy\u0142\u0105cznie pogl\u0105dy autora i nie mo\u017ce by\u0107 uto\u017csamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP<\/i>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kim by\u0142 i jest dla nas Jerzy Giedroy\u0107? Co \u2012 opr\u00f3cz pojedynczych w\u0105tk\u00f3w osobistej historii \u2012 \u0142\u0105czy z Bia\u0142orusi\u0105 tego wyraziciela ducha wolno\u015bci, wybitnego my\u015bliciela i jednego z tw\u00f3rc\u00f3w projektu nowej Europy? Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sam siebie nazywa\u0142 ostatnim obywatelem Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego\u2026 Giedroy\u0107 pozostawi\u0142 po sobie wspomnienia \u2012 \u201eAutobiografi\u0119 na cztery r\u0119ce\u201d \u2012 kt\u00f3re do<\/p>\n","protected":false},"author":117,"featured_media":17187,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[4614],"class_list":["post-17186","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","tag-premiya-gedrojczya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/117"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17186"}],"version-history":[{"count":42,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23552,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17186\/revisions\/23552"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17187"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}