{"id":15192,"date":"2024-04-11T14:47:34","date_gmt":"2024-04-11T14:47:34","guid":{"rendered":"https:\/\/penbelarus.org\/?p=15192"},"modified":"2026-05-23T09:36:23","modified_gmt":"2026-05-23T09:36:23","slug":"czyazhka-apynuczcza-mizh-beragami-yashche-czyazhej-ne-uczalecz-a-zastaczcza-saboj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/2024\/04\/11\/czyazhka-apynuczcza-mizh-beragami-yashche-czyazhej-ne-uczalecz-a-zastaczcza-saboj.html","title":{"rendered":"\u201eTrudno jest by\u0107 pomi\u0119dzy brzegami, jeszcze trudniej \u2013 nie przetrwa\u0107, a pozosta\u0107 sob\u0105\u201d"},"content":{"rendered":"

Zbiegiem okoliczno\u015bci tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i osoba Natalli Arsiennievej nagle sta\u0142y si\u0119 bli\u017csze mi\u0142o\u015bnikom bia\u0142oruskiej literatury i poezji. Nieoczekiwanie niemal ka\u017cdy z nas zyska\u0142 znajomych, kt\u00f3rzy musieli opu\u015bci\u0107 ojczyzn\u0119 i rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie za granic\u0105. St\u0105d w\u0142a\u015bnie nowa fala zainteresowania poetk\u0105, kt\u00f3ra przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia wbrew w\u0142asnej woli w\u0119drowa\u0142a po \u015bwiecie. Co pomaga\u0142o jej nie za\u0142ama\u0107 si\u0119 jako cz\u0142owiekowi i tw\u00f3rczyni? Czym krzepi\u0142a swoj\u0105 nadziej\u0119 na lepsze jutro?<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
1) Natalla Arsiennieva. Nowy Jork, 1955 r. 2) Nad wodospadem Niagara. 1952 r.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0406. \u201eJak\u017ce tu by\u0142o pozosta\u0107 ch\u0142odn\u0105 i oboj\u0119tn\u0105?\u201d<\/em><\/strong><\/i><\/b><\/h4>\n

Pisarz U\u0142adzimir Ar\u0142o\u016d<\/strong> by\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rzy mieli szcz\u0119\u015bcie spotka\u0107 si\u0119 z Natall\u0105 Arsienniev\u0105 w mie\u015bcie Rochester, na ameryka\u0144skim brzegu jeziora Ontario. Z nim w\u0142a\u015bnie porozmawiamy.<\/em><\/p>\n

Bia\u0142oru\u015b to dawca talent\u00f3w. Gwiazd, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y sw\u00f3j wzlot ku \u015bwiatowym wy\u017cynom w\u0142a\u015bnie na naszej ziemi, nie spos\u00f3b zliczy\u0107. Byli jednak i tacy, kt\u00f3rych przyci\u0105gn\u0119\u0142a do bia\u0142oruska orbita. Nale\u017cy do nich Natalla Arsiennieva. Dziewczyna z Rosji, kt\u00f3rej korzenie badacze wywodz\u0105 z rodu Lermontowa, staje si\u0119 nagle nasz\u0105 wybitn\u0105 poetk\u0105. Jak to wyt\u0142umaczy\u0107: nasi stronili od mowy ojczystej, zaczynali pisa\u0107 po rosyjsku, a ona, obca, nagle ca\u0142\u0105 dusz\u0105 przylgn\u0119\u0142a do bia\u0142orusko\u015bci?<\/strong><\/p>\n

Bia\u0142oruski los obfituje w niewiarygodne scenariusze. Przysz\u0142a gwiazda naszej poezji urodzi\u0142a si\u0119 w dalekim Baku. Wkr\u00f3tce jednak jej rodzina znalaz\u0142a si\u0119 w bia\u0142oruskiej Mekce \u2013 Wilnie. Ojciec Natalli by\u0142 rosyjskim urz\u0119dnikiem, a tych przenoszono s\u0142u\u017cbowo to tu, to tam. Po drodze do nas by\u0142 Wo\u0142y\u0144, ale z Ukrain\u0105 nie wysz\u0142o, gwiazdy wybra\u0142y nas. Cho\u0107 okoliczno\u015bci temu nie sprzyja\u0142y, po pierwszej wojnie \u015bwiatowej rodzina poetki emigrowa\u0142a \u2013 przenie\u015bli si\u0119 do Jaros\u0142awia, miasta wa\u017cnego dla Bia\u0142orusin\u00f3w. Tam zaczyna\u0142 jako poeta Maksim Bahdanovi\u010d. Tam te\u017c ma\u0142a Natasza do\u0142\u0105czy\u0142a do k\u00f3\u0142ka literackiego i napisa\u0142a sw\u00f3j pierwszy wiersz po rosyjsku\u2026 A po latach w jednym z autograf\u00f3w nazwie Maksima swoim ulubionym poet\u0105. I prosz\u0119 \u2013 ko\u0142o si\u0119 domyka.<\/p>\n

Lekcja Arsien<\/strong>n<\/strong>ie<\/strong>v<\/strong>ej \u2013 <\/strong>nie chodzi o mechaniczne<\/strong> opanowanie j\u0119zyka bia\u0142oruskiego,<\/strong> a o<\/strong> jego przyj\u0119cie i odczucie jako w\u0142asnego, rodzimego. Czy to<\/strong> nie<\/strong> wz\u00f3r dla tych, kt\u00f3rzy w czasie i po wydarzeniach 2020 r<\/strong>.<\/strong> nagle <\/strong>od<\/strong>czuli <\/strong>t\u0119 sam\u0105<\/strong> potrzeb\u0119?<\/strong><\/p>\n

Raczej nale\u017ca\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o konieczno\u015bci wyhodowania i wypiel\u0119gnowania w sobie bia\u0142orusko\u015bci. Tylko dzi\u0119ki temu Natalla Arsiennieva sta\u0142a si\u0119 nasz\u0105 poetyck\u0105 gwiazd\u0105. Nie wystarczy wirtuozersko pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem. Zdaje si\u0119, \u017ce najwa\u017cniejsze to przenikn\u0105\u0107 duchem bia\u0142orusko\u015bci.<\/p>\n

A przecie\u017c \u201ena pocz\u0105tku by\u0142o s\u0142owo\u201d. Jak dosz\u0142a do niego m\u0142oda Natalla?<\/strong><\/p>\n

Mnie poetka opowiedzia\u0142a tak\u0105 histori\u0119.<\/p>\n

Z uchod\u017astwa jej rodzina wraca\u0142a do Wilna w 1920 r. By\u0142a to trudna przeprawa, trwaj\u0105ca ponad rok, na przyk\u0142ad pod D\u017awi\u0144skiem przeszli po zamarzni\u0119tej rzece. Dzieci podczas tej podr\u00f3\u017cy przechorowa\u0142y hiszpank\u0119\u2026 Pewnego razu nieznajomych podr\u00f3\u017cnych przyj\u0119\u0142a bia\u0142oruska rodzina ch\u0142op\u00f3w \u2013 Jurka i A\u016ddoccia. Noc\u0105 szesnastoletni\u0105 dziewczyn\u0119 obudzi\u0142a ich szamotanina. Gospodyni zagrozi\u0142a m\u0119\u017cowi s\u0142owami: \u201eNie le\u017a, bo ci spuszcz\u0119 juszk\u0119!\u201d. W\u0142a\u015bnie to tajemnicze s\u0142owo \u2013 juszka <\/em>\u2013 to by\u0142 dla niej kluczyk do naszego j\u0119zyka.<\/p>\n

Znawca tw\u00f3rczo\u015bci Arsiennievej Anton Adamovi\u010d m\u00f3wi\u0142, \u017ce jest ona najbarwniejszym przyk\u0142adem \u201enaturalizacji w bia\u0142orusko\u015bci\u201d. Czy m\u00f3g\u0142by pan opowiedzie\u0107 o tym procesie? Dlaczego okaza\u0142 si\u0119 on na tyle udany i jakie wnioski warto wyci\u0105gn\u0105\u0107?<\/strong><\/p>\n

Musz\u0119 si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107: s\u0142owo to tylko kluczyk. Ca\u0142y mechanizm bia\u0142orusko\u015bci pani Natalli jest znacznie bardziej skomplikowany. A tworzy\u0107 go zacz\u0119to w Wile\u0144skim Gimnazjum Bia\u0142oruskim. Obcy j\u0119zyk, o Bia\u0142orusi przysz\u0142a poetka nie wiedzia\u0142a w\u00f3wczas praktycznie nic, a jednak bardzo szybko poczu\u0142a: \u201eTo jest moje!\u201d \u2013 to zreszt\u0105 cytat dos\u0142owny.<\/p>\n

A wszystko dlatego, \u017ce jej uczyli j\u0105 ludzie wa\u017cni dla naszego narodu: Adam Stankievi\u010d, Branis\u0142a\u016d Tara\u0161kievi\u010d, Maksim Harecki, Anton \u0141uckievi\u010d, Arkad\u017a Smoli\u010d\u2026 Troszczyli si\u0119 nie tylko o solidne wykszta\u0142cenie swoich podopiecznych, ale i o ich \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105 i patriotyczn\u0105.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie silny wp\u0142yw na bia\u0142oruskie i poetyckie dojrzewanie dziewczyny wywar\u0142 Maksim Harecki \u2013 wybitny pisarz i literaturoznawca. To on dostrzeg\u0142 poetyckie sk\u0142onno\u015bci Natalli, uwa\u017cnie \u015bledzi\u0142 jej rozw\u00f3j tw\u00f3rczy, udziela\u0142 krytycznych rad\u2026<\/p>\n

W swoich wspomnieniach Arsiennieva napisze tak o ulubionym pedagogu:<\/p>\n

Jego posta\u0107 od samego pocz\u0105tku by\u0142a dla mnie spowita jakim\u015b romantyzmem. Autor ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra mi si\u0119 spodoba\u0142a, pisarz\u2026 Nauczyciel literatury, kt\u00f3r\u0105 tak kocha\u0142am\u2026 Jak\u017ce tu by\u0142o pozosta\u0107 ch\u0142odn\u0105 i oboj\u0119tn\u0105? Miejsce Juliusz\u00f3w Cezar\u00f3w i Ryszard\u00f3w Lwich Serc zaj\u0105\u0142, rzecz jasna, Harecki \u2013 pierwszy \u017cywy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry mi si\u0119 podoba\u0142.<\/p><\/blockquote>\n

Czy tylko Natalla odczu\u0142a na sobie magnetyczny wp\u0142yw tego procesu edukacyjnego?<\/strong><\/p>\n

Unikalne do\u015bwiadczenie pedagogiczne, tw\u00f3rcze i naukowe Wile\u0144skiego Gimnazjum Bia\u0142oruskiego, przyk\u0142ad Arsiennievej i innych s\u0142ynnych wychowank\u00f3w tej plac\u00f3wki \u2013 byli w\u015br\u00f3d nich Maksim Tank, Vincent \u017duk-Hry\u0161kievi\u010d, Valancin Ta\u016d\u0142aj, Kastu\u015b Aku\u0142a, Raman Siema\u0161kievi\u010d, Lavon \u0141uckievi\u010d \u2013 wymaga dzi\u015b co najmniej dw\u00f3ch rzeczy. Po pierwsze, historycy powinni napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Wile\u0144skiemu Gimnazjum, zw\u0142aszcza \u017ce dzi\u015b w Wilnie nie brakuje dobrze zorientowanych bia\u0142oruskich emigrant\u00f3w. Po drugie, i to jest trudniejsze, musimy wreszcie stworzy\u0107 Bia\u0142oruski Uniwersytet Narodowy, kt\u00f3rego pierwowzorem by\u0142aby w\u0142a\u015bnie ta szko\u0142a. I znowu \u2013 wysoko wykwalifikowanych kadr narodowych jest dzi\u015b za granic\u0105 wystarczaj\u0105co.<\/p>\n

\u0406\u0406.<\/strong><\/em> \u201eR\u0105k nie ca\u0142owa\u0142am nikomu w moim \u017cyciu!\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Kontynuujemy rozmow\u0119 z historyczk\u0105, archiwistk\u0105 i redaktork\u0105 almanachu Zapisy BINiM Natall\u0105 Hardzijenk\u0105.<\/strong><\/em><\/p>\n

Dzisiejsza trauma zwi\u0105zana z opuszczeniem Ojczyzny przez setki tysi\u0119cy uczestnik\u00f3w bia\u0142oruskiej rewolucji to dla wi\u0119kszo\u015bci bardzo trudny okres w \u017cyciu. Dlatego bli\u017csze staj\u0105 si\u0119 wersy osoby, kt\u00f3rej wygna\u0144 i emigranckiej niedoli starczy\u0142oby na dziesi\u0119cioro. Czy\u00a0mog\u0142aby pani przypomnie\u0107 spotkania i rozstania Arsiennievej z rodzimym krajem ju\u017c po Wilnie?<\/strong><\/p>\n

W 1922 r. Natalla wysz\u0142a za m\u0105\u017c za wojskowego Franci\u0161ka Ku\u0161ala i wkr\u00f3tce wyjecha\u0142a do miejsca jego s\u0142u\u017cby na Pomorzu, gdzie mieszka\u0142a niemal do pocz\u0105tku drugiej wojny \u015bwiatowej. Kr\u00f3tki czas sp\u0119dzi\u0142a w Bia\u0142orusi w latach 1939\u20131940, dop\u00f3ki jako \u017cona wzi\u0119tego do niewoli polskiego oficera nie zosta\u0142a wraz z dzie\u0107mi zes\u0142ana do Kazachstanu, gdzie pracowa\u0142a w ko\u0142chozie. Po powrocie w 1941 r. sp\u0119dzi\u0142a jeszcze kilka lat w ojczystym kraju, a\u017c w 1944 r. zn\u00f3w wyjecha\u0142a na kolejn\u0105 emigracj\u0119 \u2013 tym razem ju\u017c na zawsze.<\/p>\n

Najpierw znalaz\u0142a si\u0119 w Berlinie. Jednak po jednym z najwi\u0119kszych bombardowa\u0144 miasta postanowi\u0142a razem z synem, a tak\u017ce rodzinami innych bia\u0142oruskich dzia\u0142aczy poszuka\u0107 schronienia poza niemieck\u0105 stolic\u0105. Nast\u0105pi\u0142y d\u0142ugie tu\u0142aczki po miastach i miasteczkach Niemiec w poszukiwaniu azylu, kt\u00f3ry w ko\u0144cu uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 w miasteczku Amberg, niedaleko czeskiej granicy. Oto co pisa\u0142a dalej w swoich wspomnieniach:<\/p>\n

Warunki, w jakich my, uciekinierzy, si\u0119 znale\u017ali\u015bmy, by\u0142y bardzo trudne. Spali\u015bmy na pod\u0142odze, na s\u0142omie, wszyscy razem. Nigdy nie mieli\u015bmy ciep\u0142ej wody, gor\u0105cej kawy ani nawet zwyk\u0142ego wrz\u0105tku rano. Omal nie g\u0142odowali\u015bmy. Ale poczucia humoru, jak zawsze, nie tracili\u015bmy i na duchu nie upadali\u015bmy\u2026<\/p><\/blockquote>\n

Wkr\u00f3tce potem przyszli Amerykanie.<\/p>\n

Po II wojnie \u015bwiatowej Natalla Arsiennieva z rodzin\u0105 przebywa\u0142a w bia\u0142oruskich obozach dla os\u00f3b przemieszczonych w Niemczech (m.in. w Ratyzbonie, Michelsdorfie i Windischbergerdorfie). Udziela\u0142a si\u0119 jako nauczycielka w Gimnazjum Bia\u0142oruskim im. Janki Kupa\u0142y, pomaga\u0142a przy organizacji uroczysto\u015bci i przedstawie\u0144, a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a Literacko-spo\u0142eczne stowarzyszenie Szypszyna. Pisa\u0142a wiersze publikowane na \u0142amach prasy emigracyjnej. Przygotowa\u0142a nawet do druku kolejny tomik, kt\u00f3ry jednak nie zosta\u0142 w\u00f3wczas wydany.<\/p>\n

\"\"<\/a>
1) Natalla Arsiennieva. Niemcy, lata 40. 2) W obozie dla os\u00f3b przesiedlonych w Niemczech. Druga po\u0142owa lat 40.<\/figcaption><\/figure>\n

Arsienniev\u0105 nazywano \u201epoetk\u0105 od Boga\u201d. I nie chodzi tu tylko o jej wybitny talent, arystokratyczn\u0105 elegancj\u0119 jej utwor\u00f3w czy duchow\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 \u2013 w tw\u00f3rczo\u015bci Natalli jest po prostu bardzo wiele motyw\u00f3w religijnych. Nie wynika\u0142y one jedynie z wychowania \u2013 to r\u00f3wnie\u017c widoczny wp\u0142yw \u017cycia na emigracji, kt\u00f3re zmusza\u0142o wi\u0119kszo\u015b\u0107 tu\u0142aczy do szukania oparcia w si\u0142ach wy\u017cszych\u2026 Per\u0142\u0105 w jej dorobku sta\u0142 si\u0119 oczywi\u015bcie hymn Mahutny Bo\u017ea<\/em> (Bo\u017ce Wszechmocny) \u2013 wzorcowa ilustracja tezy, \u017ce nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 mo\u017cna czasem zyska\u0107 dzi\u0119ki jednemu tylko utworowi. Czy spo\u0142eczno\u015b\u0107 przyj\u0119\u0142a go od razu, czy te\u017c potrzebowa\u0142a na to czasu?<\/strong><\/p>\n

Wiersz powsta\u0142 jeszcze w czasie wojny. Jednak muzyk\u0119 skomponowa\u0142 do niego Miko\u0142a Ravienski w\u0142a\u015bnie w okresie pobytu w obozach w powojennych Niemczech. Po raz pierwszy hymn wykonano 29 listopada 1947 r. w Osterhofen. Obecna na tym nabo\u017ce\u0144stwie Zora Kipiel wspomina\u0142a:<\/p>\n

To by\u0142a prawdziwie ekumeniczna modlitwa za Bia\u0142oru\u015b. I tak oto, na bia\u0142oruskiej mszy katolickiej w niemieckim ko\u015bciele, po raz pierwszy zabrzmia\u0142 hymn Mahutny Bo\u017ea,<\/em> gdy obecni tam Bia\u0142orusini, zar\u00f3wno katolicy, jak i prawos\u0142awni, w zgodnym ch\u00f3rze wznie\u015bli swoje modlitwy.<\/p>\n

Pami\u0119tam, \u017ce przysz\u0142am na nabo\u017ce\u0144stwo nieco sp\u00f3\u017aniona i sta\u0142am sama, w tyle ko\u015bcio\u0142a. Moja mama \u015bpiewa\u0142a w ch\u00f3rze. Ch\u00f3r \u015bpiewa\u0142 cudownie. Pan Ravienski zawsze wymaga\u0142 od swoich ch\u00f3rzyst\u00f3w perfekcji. Mahutny Bo\u017ea<\/em> wywar\u0142 na mnie tak g\u0142\u0119bokie wra\u017cenie, \u017ce nie mog\u0142am powstrzyma\u0107 \u0142ez, chocia\u017c wstyd mi by\u0142o p\u0142aka\u0107, poniewa\u017c sta\u0142am sama, \u017cadnego Bia\u0142orusina nie by\u0142o przy mnie \u2013 wszyscy stali z przodu. Nie mia\u0142am z kim podzieli\u0107 si\u0119 pierwszym wra\u017ceniem. Jednak ten moment, kiedy po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am Mahutny Bo\u017ea,<\/em> na zawsze pozostanie w mojej pami\u0119ci. I ilekro\u0107 nie s\u0142ysz\u0119 t\u0119 nasz\u0105 modlitw\u0119 \u2013 za ka\u017cdym razem mam \u0142zy w oczach.<\/p><\/blockquote>\n

I tak od 1947 r. Mahutny Bo\u017ea<\/em> pozostaje popularnym hymnem, \u015bpiewanym zar\u00f3wno przez prawos\u0142awnych, jak i katolik\u00f3w.<\/p>\n

Oto kilka wers\u00f3w z innego, znacznie mniej znanego wiersza z tamtego okresu:<\/strong><\/p>\n

R\u0105k nie ca\u0142owa\u0142am.
\n<\/em>nikomu w moim \u017cyciu
\n<\/em>A tobie,
\n<\/em>moja ziemio,
\n<\/em>ca\u0142owa\u0142abym stopy\u2026<\/em><\/p>\n

Co za moc, co za godno\u015b\u0107! A jednocze\u015bnie \u2013 jaki\u017c to b\u00f3l, jak ci\u0119\u017cki los przebija z tego wyznania\u2026<\/strong><\/p>\n

Tak, los nie szcz\u0119dzi\u0142 autorce \u017cyciowych pr\u00f3b. W 1950 r. rodzina Ku\u0161ali przenios\u0142a si\u0119 do USA i osiedli\u0142a w Nowym Jorku. To by\u0142 trudny czas. Poetka w wieku 47 lat mog\u0142a wykonywa\u0107 tylko prace niewymagaj\u0105ce kwalifikacji, by zdoby\u0107 jakiekolwiek \u015brodki do \u017cycia.<\/p>\n

Ciekawe \u2013 co mog\u0142a wtedy robi\u0107?<\/strong><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo po prostu zakr\u0119ca\u0142a s\u0142oiki z og\u00f3rkami w fabryce konserw, otrzymuj\u0105c 85 cent\u00f3w za godzin\u0119.<\/p>\n

A m\u0105\u017c i syn?<\/strong><\/p>\n

M\u0105\u017c obs\u0142ugiwa\u0142 wind\u0119, syn polerowa\u0142 sto\u0142y w fabryce mebli\u2026 Tak to jest na emigracji\u2026<\/p>\n

Taka praca musia\u0142a odbiera\u0107 sporo si\u0142. Czy w tym okresie poetka porzuci\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105?<\/strong><\/p>\n

Wr\u0119cz przeciwnie: mimo wszystko nadal bardzo aktywnie anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w sprawy bia\u0142oruskie. W latach 1952\u20131954 pracowa\u0142a ju\u017c w redakcji gazety Bie\u0142arus<\/em> (Bia\u0142orusin), a p\u00f3\u017aniej w nowojorskim biurze Radia Swoboda. Poetka sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z inicjatorek za\u0142o\u017cenia Bia\u0142oruskiego Instytutu Nauki i Sztuki. By\u0142a nawet brana pod uwag\u0119 na stanowisko jego przewodnicz\u0105cej, ale ostatecznie zosta\u0142a jego sekretarzem.<\/p>\n

\"\"<\/a>
1) Przy pracy. Nowy Jork, lata 50. 2) Natalla Arsiennieva z przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Janin\u0105 Kachano\u016dsk\u0105 (z lewej). Nowy Jork, lata 50.<\/figcaption><\/figure>\n

Natalla by\u0142a aktywn\u0105 dzia\u0142aczk\u0105 Bia\u0142orusko-Ameryka\u0144skiego Zrzeszenia, a tak\u017ce sekretarzem prezydium Rady Bia\u0142oruskiej Republiki Ludowej (BRL). W 1952 r. pisa\u0142a w jednym z list\u00f3w:<\/p>\n

\u015awi\u0119ta tak szybko przelecia\u0142y, \u017ce nawet nie zd\u0105\u017cy\u0142am si\u0119 nimi nacieszy\u0107. Zawsze, opr\u00f3cz pracy i obowi\u0105zk\u00f3w domowych, jest o czym my\u015ble\u0107 i co robi\u0107. Teraz powsta\u0142a u nas Akademia (Bia\u0142oruski Instytut Nauki i Sztuki), zosta\u0142am wybrana do Zarz\u0105du i mam by\u0107 sekretarzem, wi\u0119c dosz\u0142a mi jeszcze nowa praca. Zawsze co\u015b si\u0119 dodatkowo organizuje. Nasze obchody powstania s\u0142uckiego wypad\u0142y w tym roku wyj\u0105tkowo dobrze. Teraz trzeba my\u015ble\u0107 o 25 Marca [Dzie\u0144 Wolno\u015bci]. Koncerty ju\u017c spowszednia\u0142y, dlatego my\u015bl\u0119 o wystawieniu Kastusia Kalino\u016dskiego\u2026<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Mia\u0142a rozmach!<\/strong><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, lata 50. okaza\u0142y si\u0119 dla niej bardzo owocnym okresem. Stale w wirze \u017cycia bia\u0142oruskiej emigracji, pisa\u0142a scenariusze uroczysto\u015bci narodowych w Nowym Jorku, mo\u017cna j\u0105 by\u0142o zobaczy\u0107 w bia\u0142oruskich kolumnach marszowych podczas r\u00f3\u017cnych wielonarodowych demonstracji.<\/p>\n

\"\"<\/a>
W bia\u0142oruskiej kolumnie na jednej z demonstracji. Nowy Jork, lata 50.<\/figcaption><\/figure>\n

Wed\u0142ug relacji Hienadzia Bura\u016dkina, kt\u00f3ry reprezentowa\u0142 Bia\u0142oru\u015b w ONZ, w latach 70. poetka wycofa\u0142a si\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci publicznej i chyba ju\u017c niewiele czasu po\u015bwi\u0119ca\u0142a poezji. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o?<\/strong><\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na rodzin\u0119: niespodziewanie zmar\u0142a jej synowa \u2013 Natalla Ku\u0161al (c\u00f3rka kompozytora Miko\u0142y Kulikovi\u010da), no i musia\u0142a wraz z m\u0119\u017cem wyprowadzi\u0107 si\u0119 z t\u0119tni\u0105cego \u017cyciem bia\u0142oruskiej diaspory Nowego Jorku do spokojnego Rochester, by tam zaj\u0105\u0107 si\u0119 opiek\u0105 nad ma\u0142ym wnukiem i wnuczk\u0105.<\/p>\n

W jej wieku to by\u0142o trudne?<\/strong><\/p>\n

W jednym z list\u00f3w poetka pisa\u0142a:<\/p>\n

Siedzimy g\u0142\u00f3wnie w domu, a ja tylko prosz\u0119 Boga, by da\u0142 mi si\u0142 i cierpliwo\u015bci, \u017cebym sobie ze wszystkim poradzi\u0142a. Z Nat\u0105, co prawda, k\u0142opotu jest najmniej, ale Piecik jest bardzo rozpuszczony, niepos\u0142uszny, a Ojciec [Franci\u0161ak Ku\u0161al] jest jak trzecie dziecko, to prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, ile potrzeba by\u0142o si\u0142 i wytrwa\u0142o\u015bci, \u017ceby to wszystko utrzyma\u0107 w ryzach. A i zwyk\u0142ej pracy fizycznej jest tyle, \u017ce nie spos\u00f3b wszystkiego zrobi\u0107: dom jest du\u017cy, dzieci, pierzesz, szyjesz, sprz\u0105tasz, nie ma kiedy odetchn\u0105\u0107! Ale przyjmuj\u0119 to wszystko bez narzekania, bo widocznie tak ju\u017c trzeba, spokojnie i cierpliwie, wype\u0142nia\u0107 swoje przeznaczenie. O jakiejkolwiek pracy tw\u00f3rczej nie ma jednak na razie co marzy\u0107.<\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/a>
1) Z m\u0119\u017cem Franci\u0161kiem Ku\u0161alem. Nowy Jork, lata 50. 2) Z wnukiem. Pocz\u0105tek lat 60.<\/figcaption><\/figure>\n

M\u0105\u017c, jak rozumiem, by\u0142 chory?<\/strong><\/p>\n

Tak, zmar\u0142 w 1968 r. Poetka zosta\u0142a sama w domu syna, kt\u00f3ry odt\u0105d zarabia\u0142 na utrzymanie wszystkich. Kolejne lata po\u015bwi\u0119ci\u0142a wnukom. Gdy te jednak dorasta\u0142y, pod koniec lat 70. Arsiennieva zn\u00f3w zacz\u0119\u0142a od czasu do czasu bywa\u0107 w bia\u0142oruskich o\u015brodkach w Nowym Jorku czy Toronto, bior\u0105c udzia\u0142 w wa\u017cniejszych uroczysto\u015bciach. Wznowi\u0142a te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 literack\u0105.<\/p>\n

Co mo\u017cna tu poda\u0107 jako przyk\u0142ad?<\/strong><\/p>\n

Zajmowa\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy innymi przek\u0142adem s\u0142ynnej Pie\u015bni o \u017cubrze.<\/em> Znajdowa\u0142a te\u017c czas na korespondencj\u0119 z rodakami i \u015bledzi\u0142a, co dzieje si\u0119 w Bia\u0142orusi.<\/p>\n

Czy\u017c nie najlepszym tego dowodem jest chocia\u017cby wiersz \u2013 reakcja na tragedi\u0119 czarnobylsk\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie wi\u0119\u017a z rodakami dawa\u0142a Natalli najwi\u0119cej si\u0142 do \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

W naszej rozmowie nie mo\u017cna nie wspomnie\u0107 o jej s\u0142ynnym zbiorze Mi\u017e bierahami<\/em> (Pomi\u0119dzy brzegami). To tytu\u0142 na wskro\u015b emigracyjny: odbijasz od swojego brzegu, ale czy dobijesz do tego obcego? Czy nie utoniesz? Czy rw\u0105cy pr\u0105d nie porwie ci\u0119 w nieznane?<\/strong><\/p>\n

Odpowiedzi nale\u017cy szuka\u0107 w jej wspania\u0142ej poezji\u2026 W tym w\u0142a\u015bnie zbiorze, kt\u00f3ry w\u00a01979\u00a0r. wreszcie uda\u0142o si\u0119 wyda\u0107 staraniami Bia\u0142oruskiego Instytutu Nauki i Sztuki. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce przygotowania do wydania ksi\u0105\u017cki rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c w latach 50., jednak min\u0119\u0142y ca\u0142e dekady zanim do tego dosz\u0142o. W tomie znalaz\u0142y si\u0119 wszystkie jej wcze\u015bniejsze zbiory, zar\u00f3wno te wydane, jak i niewydane, a tak\u017ce wiersze z okresu powojennego i ameryka\u0144skiego.<\/p>\n

Skoro przez tyle lat Arsiennieva nie widzia\u0142a swoich wierszy w formie ksi\u0105\u017cki, to czy ten d\u0142ugo wyczekiwany prezent by\u0142 nie tylko powodem do rado\u015bci, ale te\u017c silnym wsparciem i nowym bod\u017acem do tw\u00f3rczo\u015bci?<\/strong><\/p>\n

Wkr\u00f3tce tak napisa\u0142a o swojej ksi\u0105\u017cce:<\/p>\n

Co ciekawe, teraz, gdy uwa\u017cnie czytam j\u0105 po raz kolejny, wiersze te wydaj\u0105 mi si\u0119 ju\u017c jakby nie moje, lecz kogo\u015b obcego. I co jeszcze dziwniejsze \u2013 wydaj\u0105 mi si\u0119 bardzo dobre, niekt\u00f3re po prostu, jak to si\u0119 m\u00f3wi, \u201echwytaj\u0105 za serce\u201d. Prosz\u0119 jednak nie my\u015ble\u0107, \u017ce sama siebie chwal\u0119. Mo\u017ce po prostu lepiej rozumiem teraz to, co kiedy\u015b napisa\u0142am machinalnie, nie my\u015bl\u0105c.<\/p>\n

Ostatnio, co prawda, moja korespondencja nieco si\u0119 o\u017cywi\u0142a, poniewa\u017c z Polski i BSRR zacz\u0119\u0142am otrzymywa\u0107 wiele list\u00f3w, cz\u0119sto z pro\u015bbami o przes\u0142anie mojej ksi\u0105\u017cki lub po prostu z pozdrowieniami. [\u2026] Niedawno na przyk\u0142ad pewna m\u0142oda poetka z Mi\u0144ska napisa\u0142a do mnie, \u017ce \u201emia\u0142a szcz\u0119\u015bcie przeczyta\u0107 Pomi\u0119dzy brzegami<\/em>\u201d.\u00a0 \u201eDobrzy ludzie dali poczyta\u0107\u201d \u2013 pisze, bo ksi\u0105\u017cka, wida\u0107, w\u0119druje, jak to si\u0119 m\u00f3wi, \u201ez r\u0105k do r\u0105k\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Z Hienadziem i Julij\u0105 Bura\u016dkinami. Nowy Jork, pocz\u0105tek lat 90.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0406\u0406\u0406. \u201eNiech b\u0119dzie, co ma by\u0107!\u201d<\/em><\/strong><\/i><\/b><\/h4>\n

Kontynuujemy rozmow\u0119 z U\u0142adzimirem Ar\u0142o\u016dem…<\/strong><\/em><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego \u017cycia Arsiennieva sp\u0119dzi\u0142a na emigracji. Rozumiem, \u017ce zadawanie podczas spotkania w Ameryce banalnego pytania o mo\u017cliwo\u015b\u0107 powrotu do Bia\u0142orusi by\u0142o nie na miejscu: mamy rok 1995, bia\u0142oruska historia zrobi\u0142a kolejny gwa\u0142towny zwrot\u2026 Nie by\u0142o czasu na sentymenty. Ale jakie jest Pa\u0144skie odczucie: czy w wieku dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu dw\u00f3ch lat poetka wci\u0105\u017c marzy\u0142a o rodzinnych stronach?<\/strong><\/p>\n

Przyjechali\u015bmy do domu Pani Natalli razem z Ivanem Chanienk\u0105 \u2013 by\u0142 marynarzem i w 1974 r. skorzysta\u0142 z okazji, by zosta\u0107 w Ameryce. Uciekinier. I oto w Rochester, wzruszony atmosfer\u0105 i rozmow\u0105, wyzna\u0142: \u201eCia\u0142o jest tutaj, a dusza tam, w Bia\u0142orusi\u2026\u201d. A by\u0142 to przecie\u017c cz\u0142owiek m\u0119\u017cny, surowy! C\u00f3\u017c wi\u0119c dopiero m\u00f3wi\u0107 o poetce u schy\u0142ku jej \u017cycia?<\/p>\n

W jej postaci wyra\u017anie odbija\u0142o si\u0119 pi\u0119tno prze\u017cytych lat, a jednak \u2013 jak wida\u0107 \u2013 nie tylko nas przyj\u0119\u0142a, ale by\u0142a szczerze rada ze spotkania z rodakami z daleka\u2026 Bo dla niej tego dnia byli\u015bmy uosobieniem Bia\u0142orusi, \u017cyw\u0105 cz\u0105stk\u0105 ojczystej ziemi.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ko\u0142o domu. Pocz\u0105tek lat 90. XX w.<\/figcaption><\/figure>\n

Na pami\u0105tk\u0119 pozosta\u0142o wsp\u00f3lne zdj\u0119cie na tle kwiat\u00f3w: bia\u0142ych lilii, kt\u00f3re tak kocha\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u0141arysa Hieniju\u0161, \u2013 duchowa siostra Pani Natalli, bliska jej talentem \u2013 oraz ukochanych chabr\u00f3w Maksima Bahdanovi\u010da.<\/p>\n

Rytmika poezji Arsiennievej przyci\u0105ga\u0142a wielu kompozytor\u00f3w\u2026<\/strong><\/p>\n

Tak, piosenkami sta\u0142o si\u0119 niemal trzydzie\u015bci jej wierszy. Wiele z nich do dzi\u015b \u015bpiewa m\u00f3j dobry przyjaciel, Dan\u010dyk. Swoj\u0105 drog\u0105, sama Arsiennieva by\u0142a osob\u0105 niezwykle muzykaln\u0105 i to nie przypadek, \u017ce prze\u0142o\u017cy\u0142a na bia\u0142oruski niejedno libretto ze \u015bwiatowej klasyki muzycznej.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Na jubileuszu 90. urodzin. 1993 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Podsumowanie z Natall\u0105 Hardzijenk\u0105<\/strong><\/em><\/p>\n

Pod koniec lat 90. do szk\u00f3\u0142 trafi\u0142o odg\u00f3rne zalecenie, by nie wspomina\u0107 o tw\u00f3rczo\u015bci Natalli Arsiennievaj, \u0141arysy Hieniju\u0161, Masieja Siadnio\u016da\u2026 Ich poezja do dzi\u015b pozostaje poza programem nauczania. Z okazji setnej rocznicy urodzin Arsiennievej Anatol Bie\u0142y, pasjonat przesz\u0142o\u015bci ze Starych Doroh, umie\u015bci\u0142 skromn\u0105 p\u0142askorze\u017ab\u0119 z jej wizerunkiem na dziedzi\u0144cu swojego prywatnego muzeum. Jednak jesieni\u0105 2022 r. bia\u0142orusofobka Bondarava poinformowa\u0142a, \u017ce doprowadzi\u0142a do usuni\u0119cia br\u0105zowego reliefu (dobrze, je\u015bli trafi\u0142 on jedynie do magazyn\u00f3w). Czy to znaczy, \u017ce Arsiennieva nawet w sensie symbolicznym nie powr\u00f3ci do domu?<\/strong><\/p>\n

25 lipca 1997 r. odesz\u0142a na wieczny spoczynek i zosta\u0142a pochowana obok m\u0119\u017ca w Rochester na cmentarzu Mount Hope. Wkr\u00f3tce jej imi\u0119 zacz\u0119to usuwa\u0107 ze szkolnych podr\u0119cznik\u00f3w, w kt\u00f3rych go\u015bci\u0142o ono od pocz\u0105tku lat 90. Co prawda w 2002 r. w ramach serii Bie\u0142aruski knihazbor<\/em> ukaza\u0142 si\u0119 jeszcze tom jej dzie\u0142, ale w p\u00f3\u017aniejszym okresie wspominanie o poetce w oficjalnych (nawet encyklopedycznych) wydawnictwach sta\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe.<\/p>\n

Wszystkie inicjatywy upami\u0119tniaj\u0105ce j\u0105 na przestrzeni ostatnich dziesi\u0119cioleci mia\u0142y wy\u0142\u0105cznie charakter spo\u0142eczny. Dowiod\u0142o to, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Natalli Arsiennievej przezwyci\u0119\u017ca ideologiczne ograniczenia, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to te, kt\u00f3re zacz\u0119to jeszcze aktywniej narzuca\u0107 po 2020 r.<\/p>\n

A jednak poetka pozostaje w literaturze bia\u0142oruskiej, poniewa\u017c jest jej nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\n

W\u0142adze przemijaj\u0105, s\u0142owo pisane pozostaje.<\/p>\n

\"\"<\/a>
W lesie. Lata 70.<\/figcaption><\/figure>\n

Zdj\u0119cia z prywatnych archiw\u00f3w rodziny Arsiennievej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zbiegiem okoliczno\u015bci tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i osoba Natalli Arsiennievej nagle sta\u0142y si\u0119 bli\u017csze mi\u0142o\u015bnikom bia\u0142oruskiej literatury i poezji. Nieoczekiwanie niemal ka\u017cdy z nas zyska\u0142 znajomych, kt\u00f3rzy musieli opu\u015bci\u0107 ojczyzn\u0119 i rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie za granic\u0105. St\u0105d w\u0142a\u015bnie nowa fala zainteresowania poetk\u0105, kt\u00f3ra przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia wbrew w\u0142asnej woli w\u0119drowa\u0142a po \u015bwiecie. Co pomaga\u0142o jej nie za\u0142ama\u0107<\/p>\n","protected":false},"author":64,"featured_media":22488,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-15192","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/64"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15192"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22500,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15192\/revisions\/22500"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/penbelarus.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}